موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی پژوه نامه فقه و علوم اسلامی ۳۰۴۱-۹۸۸۳ 5 16 2026 03 21 A Fiqhi–Political Analysis of the Jurisprudence of the Resistance System in the Thought of Imam Khomeini and Martyr Imam Khamenei تحلیل فقهی - سیاسی فقه نظام مقاومت در اندیشه امام خمینی(ره) و آیت‌الله‌العظمی شهید خامنه‌ای (قدّس‌سرّه) 1 18 250569 10.22034/rjfis.2026.560028.1241 FA سید محسن آزیز استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشکده الهیات دانشگاه حکیم سبزواری 0000-0001-7969-4559 بهنام عباسی اول استادیار گروه آموزش الهیات دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. مریم عباسی اول دانش‌آموخته دکتری، مدرس دانشگاه فرهنگیان واحد بنت الهدی فردوس، تهران، ایران Journal Article 2026 01 15 This study aims to explain and analyze the position of the concept of resistance in the political thought of Imam Khomeini (RA) and the martyred Leader of the Islamic Revolution, Ayatollah Khamenei (RA). The central research question examines how the components, functions, and theoretical foundations of resistance are articulated in the thought of these two revolutionary thinkers, as well as the continuities and differences between their perspectives. The research employs a descriptive-analytical methodology based on a review of primary sources, including speeches, books, Sahifeh-ye Imam (an anthology of Imam Khomeini’s speeches, messages, interviews, decrees, religious permissions, and letters), selected speeches of Ayatollah Khamenei, and relevant scholarly literature. The data were analyzed using qualitative content analysis. The findings indicate that, within both scholars’ intellectual frameworks, resistance simultaneously performs three strategic functions: (1) safeguarding national independence and dignity; (2) strengthening religious-political identity and Islamic self-awareness; and (3) serving as a strategy for confronting international arrogance (global hegemonic powers). At the same time, differences are observed in the prioritization of the instruments of resistance and in their theoretical foundations. Imam Khomeini places greater emphasis on the spiritual and ontological dimensions of resistance, whereas Ayatollah Khamenei focuses more extensively on its theoretical elaboration and organizational coherence. Moreover, while preserving the theoretical foundations established by Imam Khomeini, Ayatollah Khamenei has further developed the concept by addressing its emerging dimensions, institutionalization, and the mechanisms necessary for its realization at the national, regional, and international levels. Accordingly, the theory of resistance in the thought of the two leaders of the Islamic Revolution should be understood as a single, integrated intellectual system adapted to differing historical circumstances, rather than as two distinct theories. From the perspective of Islamic political jurisprudence, resistance falls under such juridical categories as defensive jihad, promotion of virtue and prevention of vice, and the principle of the negation of domination (Nafy-e Sabil). The Quranic verse, “And Allah will never grant the disbelievers a way over the believers” (Qur'an 4:141), constitutes the basis of this principle, which Imami (Twelver Shi'a) jurists have regarded as establishing the obligation to resist foreign domination. On this basis, resistance in the thought of the two leaders is not merely a political strategy but also a religious obligation aimed at realizing divine Wilayah and preserving the Islamic political order. Therefore, in addition to providing a conceptual and political analysis of resistance, this study adopts the perspective of governmental jurisprudence to clarify its juristic foundations within the framework of the Wilayat al-Faqih, thereby illuminating the relationship between jurisprudence and politics in the thought of the two leaders of the Islamic Revolution. <span lang="FA">پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل جایگاه «مقاومت» در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) و شهید آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (قدس‌سره) انجام شده است. مسئله محوری پژوهش این است که مؤلفه‌ها، کارکردها و مبانی نظری مقاومت در اندیشه این دو اندیشمند انقلاب اسلامی چگونه تبیین می‌شود و چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی میان دیدگاه‌های آنان وجود دارد. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مرور متون و منابع، شامل بیانات، کتب، صحیفه امام، گزیده بیانات ایشان و مقالات علمی مرتبط است. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد و یافته‌ها نشان می‌دهد که در هر دو منظومه فکری، مقاومت هم‌زمان دارای سه کارکرد راهبردی است: تضمین استقلال و عزت ملی، تقویت هویت دینی ـ سیاسی و خودآگاهی اسلامی، و مقابله با استکبار بین‌المللی. درعین‌حال، تفاوت‌هایی نیز در اولویت‌گذاری ابزارهای مقاومت و مبانی نظری مشاهده شد؛ بدین‌صورت که امام خمینی (ره) بیشتر بر بُعد معنوی ـ تکوینی تکیه دارند و آیت‌الله خامنه‌ای (قدس‌سره) بر تبیین نظری و انسجام سازمانی تأکید می‌کنند. همچنین، ایشان با حفظ مبانی نظری مقاومت در اندیشه امام خمینی (ره)، به تبیین ابعاد نوپدید، نهادسازی و توسعه سازوکارهای تحقق آن در عرصه‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی پرداخته‌اند. ازاین‌رو، نظریه مقاومت در اندیشه امامین انقلاب را باید منظومه فکری واحدی با اقتضائات زمانی متفاوت دانست، نه دو نظریه مستقل. از منظر فقه سیاسی اسلام، مقاومت ذیل عناوین فقهی‌ای چون جهاد دفاعی، امر به معروف و نهی از منکر و قاعده نفی سبیل تعریف می‌شود. آیه «<strong>وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا»</strong> اساس این قاعده است که فقهای امامیه آن را مبنای وجوب مقاومت در برابر سلطه بیگانگان دانسته‌اند. بر همین مبنا، مقاومت در اندیشه امامین انقلاب صرفاً راهبردی سیاسی نیست، بلکه واجبی شرعی برای تحقق ولایت الهی و حفظ نظام اسلامی است. بنابراین، پژوهش حاضر علاوه بر تحلیل مفهومی و سیاسی مقاومت، با رویکرد فقه حکومتی، به دنبال تبیین مبانی فقهی آن در نظام ولایت فقیه است تا نسبت میان فقه و سیاست در اندیشه امامین انقلاب روشن شود. </span> https://www.pajoohname.ir/article_250569_00516eb69e438089a2687d583e497f9c.pdf