موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی پژوه نامه فقه و علوم اسلامی ۳۰۴۱-۹۸۸۳ 5 16 2026 03 21 A Fiqhi Analysis of the Foundations of Religious Democracy in Political Thought of Martyr Ayatollah Khamenei تحلیل فقهی مبانی مردم‌سالاری در اندیشه سیاسی آیت‌الله‌العظمی شهید خامنه‌ای (قدّس‌سرّه) 45 70 250571 10.22034/rjfis.2026.582559.1265 FA هادی جلالی اصل استادیار گروه فقه سیاسی دانشگاه شهید بهشتی ره و استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم 0000-0002-3213-6637 روح الله جلالی اصل دانش‌آموخته حوزه علمیه قم، دانشجوی دکترای انقلاب اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2026 02 19 A substantial body of contemporary Islamic political Fiqh (jurisprudence) distinguishes between legitimacy and public approval, assigning the people a role largely confined to the practical establishment and effective functioning of an Islamic government. In contrast, the political thought of Martyr Ayatollah Seyed Ali Khamenei conceives of religious democracy not merely as an institutional mechanism or a pragmatic political strategy, but as a normative principle with jurisprudential significance for the legitimacy of the political order itself. Within this framework, the participation of the people extends beyond securing the government's effectiveness or social acceptance and assumes a constitutive role in the legal and political validity of the Islamic state. Despite the importance of this perspective, its Fiqhi foundations and their relationship to such concepts as Wilayah, rights, the Principle of the Absence of Wilayah (Asl-e Adam-e Wilayah), and Negation of Political Coercion have not yet been systematically examined. Employing a descriptive-analytical methodology, this study explores the jurisprudential foundations of religious democracy in the political thought of Ayatollah Khamenei. It argues that the role of the people in an Islamic political system cannot be reduced to public approval or administrative efficiency; rather, it occupies a jurisprudentially meaningful position within the normative structure of governmental legitimacy. The study demonstrates that the jurisprudential foundations of religious democracy in Ayatollah Khamenei's thought may be understood through several interrelated principles. These include the principle of the Absence of Wilayah as the foundational legal rule governing political authority; the conception of the people as the primary addressees of the religious obligation to establish an Islamic government; the jurisprudential implications of the right to self-determination in rejecting political coercion; and the understanding of popular participation as both a necessary prerequisite for preserving the Islamic government and a means of preventing the prohibited consequences of governmental collapse into either authoritarian repression or political disintegration. The analysis further demonstrates that, unlike the liberal-democratic model, religious democracy in this conception is not grounded exclusively in individual rights but rests upon the integration of rights and responsibilities within the normative framework of Islamic values. <span lang="FA">در بخش مهمی از ادبیات فقه سیاسی معاصر، میان «مشروعیت» و «مقبولیت» تفکیک شده و نقش مردم معمولاً در حد تحقق خارجی و کارامدی حکومت اسلامی تحلیل می‌شود. در مقابل، در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای (ره)، مردم‌سالاری صرفاً سازوکاری اجرایی یا تاکتیکی تلقی نشده و نقش مردم در اعتبار و مشروعیت نظام سیاسی، واجد اهمیتی فراتر از صرف تحقق حکومت دانسته می‌شود. بااین‌حال، مبانی فقهی این دیدگاه و نسبت آن با مفاهیمی همچون ولایت، حق، اصل عدم ولایت و نفی تحمیل سیاسی، کمتر به‌صورت منسجم مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، به تبیین مبانی فقهی مردم‌سالاری دینی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای (ره) پرداخته و می‌کوشد نشان دهد که چگونه نقش مردم در نظام سیاسی اسلامی، فراتر از مقبولیت و کارامدی، در ساختار اعتبار و مشروعیت حکومت نیز واجد نقش و آثار فقهی می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مبانی فقهی مردم‌سالاری دینی در اندیشه ایشان را می‌توان در چند محور تحلیل کرد: اصل اولی، عدم ولایت به‌عنوان پیش‌فرض فقهی در باب سلطه سیاسی؛ تحلیل مردم به‌مثابه مخاطب تکلیف تشکیل حکومت اسلامی؛ تبیین حق تعیین سرنوشت و لوازم فقهی آن در نفی تحمیل سیاسی؛ و نیز تحلیل مردم‌سالاری از منظر مقدمه واجب حفظ حکومت اسلامی و مقدمه حرام افتادن حکومت در دوگانه سرکوب یا سقوط. همچنین این تحلیل نشان می‌دهد که مردم‌سالاری دینی در این دیدگاه، برخلاف الگوی لیبرال‌دموکراسی غربی، صرفاً بر حق فردی استوار نبوده، بلکه مبتنی بر پیوند حق و مسئولیت در چارچوب ارزش‌های دینی است.</span> https://www.pajoohname.ir/article_250571_76168ecc3c63348253de02520311ee73.pdf