پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

بررسی تطبیقی روش تفسیری حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) و مفسران معاصر فریقین در استنباط قواعد و احکام حکمرانی قرآنی از سوره صف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عبدالکریم بهجت‌پور 1
احسان عارفی 2
1 موسسه و مرکز تخصصی تفسیر تمهید قم
2 دانش پژوه سطح چهار مؤسسه و مرکز تخصصی تفسیر تمهید قم، (طلبه درس خارج حوزه علمیه قم، کارشناسی علوم تربیتی موسسه امام خمینی ره)
10.22034/rjfis.2025.490993.1113
چکیده
سعادت فردی و اجتماعی انسان، آرمان وحی و قرآن است و مفسر قرآن، تلاش دارد در پی نیاز‎ علمی، تخصص، منهج و رویکرد ویژه‌اش در قبال وقایع بیرونی، دریافت خود از آیات قرآن را ارائه کند. آیت‌الله خامنه‌ای مفسری است که توانسته با اهتمام به بُعد اجتماعی و سیاسی قرآن، قضایا و احکام خاصی را متناسب با ادبیات حکمرانی استنباط نماید. حکمرانی، متفاوت از مفهوم حکومت‌داری، بر نقش ارزش‌ها و گروه‌های عمومی در اداره امور جامعه تأکید دارد. با مقایسه روش تفسیری ایشان با دیگر مفسران اجتماعی معاصر، روشن شد که: ۱. ایشان توجه ممتازی به امتداد تفسیر به‌ کمک تدبر و تطبیق بر زمانه دارند و هرچند احکام حکمرانی کم‌وبیش موردتوجه مفسران معاصر بوده است؛ ولی ایشان به‌لحاظ تجربه حکمرانی و شرایط انقلاب، منحصربه‌فرد عمل کرده‌اند. ۲. ایشان با این روش تفسیری توانسته‌اند دیگران را به چندین قاعده و حکم حکمرانی رهنمون ‌گردانند، ازجمله: وظیفه رهبران برای تربیت جامعه، لزوم مبارزه با باطل، توصیه به‌هم‌پیوستگی به مجاهدان، لزوم جلوگیری از انحطاط مؤمنان حاصل‌از بی‌اعتنایی به احکام الهی، ممنوعیت آزار رهبران الهی توسط مؤمنان، ضرورت پذیرش جهاد و موارد دیگر. پژوهش حاضر، بنا بر ماهیت بررسی تطبیقی، توصیفی - تحلیلی است و براساس روش گردآوری، کتابخانه‌ای می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
حکمرانی
قواعد و احکام حکمرانی
سوره صف
آیت‌الله خامنه‌ای
روش تفسیر
بررسی تطبیقی روش تفسیری
موضوعات
  1. قرآن کریم
  2. ابن‌عاشور، محمد بن طاهر (بی‎تا). التحریر و التنویر. بی‎جا: بی‎نا.
  3. بهجت‌پور، عبدالکریم (1394). شناخت‌نامه تنزیلی سوره‌های قرآن کریم. قم: تمهید.
  4. بهجت‌پور، عبدالکریم (1389). همگام با وحی تفسیر تنزیلی (ویراست دوم). قم: تمهید.
  5. خامنه‌ای، سیدعلی (1401 - الف). تفسیر سوره حمد. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  6. خامنه‌ای، سیدعلی (1401 - ب). تفسیر سوره مجادله. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  7. خامنه‌ای، سیدعلی (140۲). تفسیر سوره صف. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  8. طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  9. عارفی، احسان (۱۴۰۲). بررسی تطبیقی روش تفسیری حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای‌(مدظله‌العالی) و مفسران معاصر فریقین در استنباط قواعد و احکام حکمرانی قرآنی از سوره مجادله. فصلنامه علمی پژوه‌نامه فقه و علوم اسلامی، شماره ششم، صص ۸۵-۱۰۶.
  10. فضل‌الله، سید محمدحسین (1419ق). من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک.
  11. قطب، سید (1425ق). فى ظلال القرآن‏. بیروت: دار الشروق‏.
  12. کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق (۱۴۲۹ق). الکافی (ط - دارالحدیث). قم: دار الحدیث.
  13. مدرسی، سید محمدتقی (1419ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین.
  14. مراغى، احمد بن مصطفى (بی‌تا). ‏تفسیر المراغى‏. بیروت: دارالفکر.
  15. مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیرنمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  16. موسوی خمینی، سید روح‌الله (بی‌تا). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (ره).