Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Clarifying the Legal Duty of the Islamic Government in Addressing Actions Incompatible with Observing Hijab and Responding to Related Objections Based on the Viewpoint of Ayatollah Khamenei

Document Type : Original Article

Author
Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shahid Motahhari University, Ferdowsi University of Mashhad University
10.22034/rjfis.2025.493278.1119
Abstract
Women’s attire is a matter of concern across diverse religious and social cultures. Islamic law has likewise established regulations for women’s dress when appearing in public. Nevertheless, violations of these rulings can be observed in Islamic societies to an extent that may be described as the “phenomenon of non-observance of hijab.” Employing a descriptive-analytical method and documentary sources, this study seeks to answer the following question: What is the legal responsibility of an Islamic government regarding the phenomenon of women’s non-observance of hijab? To address this issue, the Fiqhi perspective of Grand Ayatollah Khamenei is examined through the extraction of general legal principles and the identification of specific evidences. In this framework, the following arguments are invoked to establish the legitimacy of governmental intervention in confronting non-observance of hijab: general evidences pertaining to the governmental duty of forbidding wrongdoing and its application in matters of belief; evidences affirming the permissibility of imposing Tazir (discretionary punishment) for any religiously forbidden act or social harm; the obligation to prevent disruption of the social and religious order; and general evidences emphasizing the preservation of religious rulings and the necessity of maintaining moral order. Under each category, potential objections raised by proponents of the view denying governmental authority to mandate hijab are outlined and addressed.
Keywords

Subjects


1.      قرآن حکیم. ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
2.     ابن ادریس حلّی، محمد بن احمد (1387). موسوعه ابن ادریس الحلّی. قم:  دلیل ما.
3.     ابن بابویه، محمد بن علی (1406ق). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال. قم: دار الشریف الرضی.
4.     ابن بابویه، محمد بن علی (1378ق). عیون اخبار الرضا علیه‌السلام. تهران:  نشر جهان.
5.     ابن حنبل، احمد بن محمد (1416ق). مسند احمد بن حنبل. تحقیق شعیب ارنؤوط. بیروت: مؤسسه الرساله.
6.     ابن درید، محمد بن حسن (1988م). جمهره اللغه. بیروت: دار العلم للملایین.
7.     ابن طاووس، علی بن موسی (1401ق). اقبال الاعمال. تهران:  اسلامیه.
8.     ابن فارس، احمد بن فارس (1404ق). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی‌.
9.     اشعری قمی، احمد بن محمد (1408ق). النوادر. قم:  مدرسه امام مهدی (عج).
10.  انصاری، محمد علی (1436ق). الموسوعه الفقهیه المیسره. چاپ دوم، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
11.   ایروانی، علی بن عبدالحسین (بی‌تا). حاشیه المکاسب، بی‌جا، بی‌نا.
12.  آبی، حسن بن ابی طالب (1408ق). کشف الرموز فی شرح مختصر النافع. قم:  اسلامی.
13.  بخاری، محمد بن اسماعیل (1410ق). صحیح البخاری. چاپ دوم. قاهره: المجلس الاعلی للشئون الاسلامیه.
14.  بدرى، تحسین ( 1428ق). معجم مفردات أصول الفقه المقارن. تهران : بی نا.
15.  بهجت، محمد تقی (1386). استفتائات. قم:  دفتر آیت‌الله بهجت.
16.  بیهقی، احمد بن حسین (1421ق). شعب الایمان. بیروت: دار الکتب العلمیه.
17.  تبریزی، جواد (1385). استفتائات. قم:  سرور.
18.  تسخیری، محمد علی (1431ق). القواعد الفقهیه و الاصولیه. تهران:  مجمع جهانی اهل بیت (ع).
19.  جوادی آملی، عبدالله (1390). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
20. حاذق، مجید (1391). بررسی و تحقیق پیرامون حجاب و اشکالات مطرح‌شده درخصوص آن. چاپ چهارم. تهران: خرسندی.
21.  حب‌الله، حیدر  (1395). فقه امر به معروف و نهی از منکر. مترجم: علی الهی خراسانی مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
22. حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل‌الشیعه. قم:  مؤسسه آل‌البیت (ع).
23. حرّانی، حسن بن علی (1404ق). تحف‌العقول. قم:  جامعه مدرسین.
24. حسینی‌طهرانی، محمدحسین (1421ق). ولایت فقیه. مشهد: علامه طباطبایی.
25. حکیم، محمد تقی (1979م). الاصول العامه للفقه المقارن. چاپ دوم، بیروت: آل‌البیت (ع).
26. حمیری، عبدالله بن جعفر (1413ق). قرب الإسناد. قم:  مؤسسه آل‌البیت (ع).
27. خامنه‌ای، سیدعلی (1397). اجوبه الاستفتائات. چاپ هفتم. تهران: فقه روز.
28. خامنه ای، سیدعلی (1394). رسال آموزشی. چاپ نهم. تهران:  فقه روز.
29. خامنه‌ای، سیدعلی (1391). ولایت و حکومت (برگرفته از بیانات آیت‌الله خامنه‌ای درباره ولایت و حکومت). تهران:  مؤسسه ایمان جهادی.چاپ دوم.
30. خوانساری، سید احمد (1355). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. تهران: مکتبه الصدوق.
31.  خوانسارى، محمد‌هاشم بن زین العابدین (1317 ق). معدن الفوائد و مخزن الفرائد. قم: مؤلف.
32. خویی، سید ابوالقاسم (1418ق). موسوعه الامام الخویی. قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخویی.
33. دورانت، ویل (1391). تاریخ تمدن. ترجمه امیر حسین آریان‌پور. چاپ پانزدهم. تهران: علمی و فرهنگی.
34. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
35. رفیعی، رمضان‌علی ( 1387). «مبانی اختیارات نظام اسلامی برای جلوگیری از بی‌حجابی». منتشرشده در کتاب حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی. به کوشش علی شفیعی سروستانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. صفحات 269-293.
36. رمضون، عبدالباقی (1974م). خطر التبرج و الاختلاط. بیروت: مؤسسه الرساله.
37. روحانی، سید محمد صادق (1429ق). منهاج‌الفقاهه. قم:  انوار الهدی.
38. روحانی، سید محمد صادق (1435ق). فقه الصادق. قم: آئین دانش.
39. زارعی سبزواری، عباسعلی (1430ق). القواعد الفقهیه فی فقه الامامیه. قم: اسلامی.
40. زاهدی، نصرت (1393). سلسله مقالات مدارس علمیه خواهران استان‌های خراسان با موضوع حجاب. مشهد: حوزه علمیه خراسان.
41.  زحیلی، وهبه (بی‌تا). الفقه الاسلامی‌و ادلتها. بیروت: دارالفکر.
42. زرقاء، احمد بن الشیخ محمد (1409). شرح القواعد الفقهیة. چاپ دوم. دمشق: دارالقلم.
43. الزکروط، خلیل ابراهیم علی (2011م). عقوبه التعزیر و طرق استیفائه فی الشریعه الاسلامیه (دراسه تاریخیه مقارنه مع القانون الوضعی). بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه.
44. سبحانی، جعفر (1425ق). اصول الفقه المقارن فیما لا نص فیه قم: مؤسسه امام صادق (علیه‌السلام).
45. سبحانی، جعفر (1418ق).  نظام القضاء و الشهاده فی الشریعه الاسلامیه الغراء. قم: مؤسسه امام صادق (علیه‌السلام).
46. سبحانی، جعفر (1436ق). الایضاحات السنیه للقواعد الفقهیه. قم:  مؤسسه امام صادق (علیه‌السلام).
47. سیفی مازندرانی، علی اکبر (1415ق). دلیل تحریر الوسیله (الامر بالمعروف و النهی عن المنکر). قم: مؤسسه نشر اسلامی.
48. شریف رضی، سید محمد بن حسین (1414ق). نهج‌البلاغه. قم: هجرت.
49. شهید ثانی، زین الدین بن علی (1414ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
50. شیرازی، سیدمحمد (1409ق). الفقه. چاپ دوم. بیروت: دار العلوم.
51.  طباطبایی، سید محمد حسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی.
52. طبرسی، حسن بن فضل (1412ق). مکارم الاخلاق. چاپ چهارم. قم:  شریف الرضی.
53. طبری، محمد بن جریر (1387ق). تاریخ الطبری. بیروت: دار التراث.
54. طوسی، محمد بن حسن (1400ق). الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد. تهران: مکتبه چهل ستون العامه و مدرستها.
55. طوسی، محمد بن حسن (بی تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
56. طوسی، محمد بن حسن (1400ق). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی.
57. طوسی، محمد بن حسن (1407ق). تهذیب الاحکام، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
58. عراقی، ضیاء الدین (1414ق). شرح تبصره المتعلمین. قم: اسلامی.
59. علامه حلّی، حسن بن یوسف (1412ق). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
60. علامه حلّی، حسن بن یوسف (1411ق). تبصره المتعلمین فی احکام‌الدین. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
61.  علوی گرگانی، سید محمد علی (1384). اجوبه المسائل. قم: دفتر مؤلف.
62. علیدوست، ابوالقاسم (بی‌تا). فقه و مصلحت. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و‌اندیشه اسلامی.
63. عمید زنجانی، عباسعلی (1392). تکمله فقه سیاسی (مباحثی پیرامون امر به معروف و نهی از منکر). تهران:  خرسندی.
64. غلامی، علی (1392). «مبانی نظری مداخله دولت در مسأله حجاب». دانش حقوق عمومی. (6): 47-67.
65. فاضل لنکرانی، محمد (1430ق). تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله (کتاب الامر بالمعروف و النهی عن المنکر). قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
66. فخر رازی، محمد بن عمر(1420ق). التفسیر الکبیر. چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
67. فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق). کتاب العین. چاپ دوم. قم: هجرت.
68. فلاح تفتی، فاطمه (1393). «مسئولیت حکومت اسلامی در امر حجاب با استناد به ادله امر به معروف و نهی از منکر». مطالعات راهبردی زنان، (64): 74-115.
69. قافی، علی، (1388)، «جواز الزام به رعایت حجاب»، گفتارهای درباره حجاب، تهران:  پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
70. قربانی، زین العابدین (1391). تفسیر جامع آیات الاحکام. چاپ دوم. قم:  دارالحدیث.
71.  مالک، مالک بن انس (1414ق). الموطأ (روایه الشیبانی). تحقیق عبدالوهاب عبد اللطیف. قاهره: المجلس الأعلی للشئون الاسلامیه.
72. محقق حلّی، جعفر بن حسن (1412ق). النهایه و نکتها. قم: اسلامی.
73. محقق حلی، جعفر بن حسن(1408ق). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
74. محقق سبزواری، محمد باقر (1381). کفایه الفقه. قم: جامعه مدرسین.
75. محقق کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع) لإحیاء التراث.
76. مشکینی، علی (1392). رساله‌های فقهی و اصولی. قم: دار الحدیث.
77. مصباح یزدی، محمدتقی (1374). بزرگ‌ترین فریضه. قم: مدرسه امامعلی بن ابی طالب (علیه‌السلام).
78. مصطفوی، حسن (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. چاپ سوم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
79. مطهری، احمد (1403ق). مستند تحریر الوسیله. قم: خیام.
80. مظاهری، حسین (1386). فقه الولایه و الحکومه الاسلامیه. قم: مؤسسه الزهرا علیها السلام الثقافه و الدراسیه.
81.  مغنیه، محمدجواد (1424ق). التفسیر الکاشف. قم: دارالکتاب الاسلامی.
82. مفتح، محمد‌هادی (1387). «وظیفه حکومت اسلامی در زمینه پوشش بانوان». چاپ شده در کتاب حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات حکومت اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
83. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1363). مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الذهان. قم: اسلامی.
84. مقدم، محمد بن احمد (2007م). عوده الحجاب. بیروت: دار طیبه للنشر و التوزیع.
85. مکارم شیرازی، ناصر (1380). بحوث فقهیه. قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب (علیه‌السلام).
86. مکارم شیرازی، ناصر (1375). پیام قرآن، چاپ دوم. قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب (علیه‌السلام).
87. منتظری، حسینعلی (1384). استفتائات. تهران: سایه.
88. منتظری، حسینعلی (1409ق). دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
89. مودودی، ابو الاعلی (بی تا). الحجاب. بیروت: دارالفکر.
90. موسوی خمینی، سید روح‌الله (1392). استفتائات. تهران: دفتر تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
91.  موسوی خمینی، سید روح الله (1385ق). الرسائل. قم: اسماعیلیان.
92. موسوی خمینی، سید روح الله (1392). تحریر الوسیله. تهران: مرکز تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
93. موسوی سبزواری، سید عبدالاعلی (1413ق). مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: مؤلف.
94. نایینی، محمد حسین (1377). تنبیه الامه و تنزیه المله. قم: بوستان کتاب.
95. نجفی، محمد بن حسن (1363). جواهر الکلام. قم: اسلامیه.
96. نراقی، محمد مهدی (1408ق). جامع‌السعادات. بیروت: اعلمی.
97. نوری همدانی، حسین (1434ق). الامر بالمعروف و النهی عن المنکر؛ بحوث فقهیه. قم: مهدی موعود (عج).
98. واحدی، علی بن احمد (1411ق). اسباب النزول القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیه.
99. هاشمی، سید حسین، (1387). «نقد سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران در برخورد با بی‌حجابی». منتشر شده در کتاب حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی. به کوشش علی شفیعی سروستانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. صفحات 467-495.
100.   یعقوبی، محمد (1436ق). أسمی‌الفرائض و أشرفها الامر بالمعروف و النهی عن المنکر. نجف اشرف: دارالصادقین.
منابع اینترنتی
101.    پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای به آدرس ذیل:
102.   پایگاه اطلاع‌رسانی مؤسسه کیهان به آدرس ذیل: