Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

How Diyah Is Paid to Heirs of the First Victim in Case of Homicide Based on Ayatollah Khamenei’s Theoretical Approach

Document Type : Original Article

Authors
Elaheh Nakhaei 1
MohammadReza Kaykha 2
1 M.A. in Islamic Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, University of Sistan and Baluchestan
2 Associate Professor, University of Sistan and Baluchestan
10.22034/rjfis.2025.501261.1140
Abstract
One of the most significant ambiguities regarding diyah (financial compensation or blood money) arises in the case where a person commits intentional murder of a legally protected life, but before the victim’s heir can exercise their right over the committed murder, the murderer is killed by a third party. In such a scenario, how is the transfer of the right to receive diyah by the heir of the first victim handled, especially when the first murderer has no assets to pay the diyah This research, using a descriptive-analytical method, shows that the heir of the first victim, according to the theory of “transfer of the right over qisas (retaliation in kind) and diyah,” which establishes various channels for diyah payment, and the theory of “usurping the right to exercise qisas and diyah,” based on the principle of loss (itlaf), as well as the theory of “temporal priority in entitlement to diyah” and Article 452 of the Islamic Penal Code, holds a personal right to the diyah. Based on the Supreme Leader’s view of diyah as part of the deceased’s estate, the heir of the first victim has priority over the heir of the second victim in receiving diyah. Consequently, if the heir of the second victim wishes to carry out qisas before the heir of the first victim asserts their right, they must pay the diyah from their own assets to the heir of the first victim. If the diyah is to be collected from the murderer, it must be paid to the heir of the first victim, because their right to receive diyah is considered secondary. This is particularly the case since the received diyah constitutes the estate of the first murderer, and settling debts takes precedence over the rights of heirs.
Keywords
Diyah
qisas
intentional murder
Ayatollah Khamenei
victim
heir

Subjects

1.      آل طه، سیدهاشم؛ حاجی‌آبادی، احمد (1397). «تأملی در نظریه تعیینی بودن حق قصاص در قتل عمد» مجله: پژوهش‌های فقهی.  14 (4): 799- 819.
2.     اسدی، بهنام. (1397). «اتلاف حکمی و موضوعی در حقوق ایران». قانون یار، (8): 555-577.
3.     احمری، حسین؛ کریمی، ابراهیم (1396). «تأثیر رضایت جانی در پرداخت فاضل دیه (نقدی بر ماده 360 ق.م.ا)». مطالعات فقه و حقوق اسلامی. 9 (16): 53-88.
4.     بهمنی، محمد؛ شانای، مالک‌نژاد (1391). «جنبه‌های تنبیهی مسئولیت ناشی از غصب». تحقیقات حقوق تطبیقی ایران و بین‌الملل. (5) 17: 27-58.
5.     حسینی‌عاملی، سیدمحمدجواد (بی­تا). مفتاح الکرامه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
6.     خامنه­ای، سیدعلی (بی‌تا). جلد دوم رساله آموزشی. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه­ای.
7.     خداداده، منیژه؛ الهیان، مجتبی (1396). «ممکن‌الحصول و صدق اتلاف». مطالعات علوم اجتماعی. 3 (1): 1-9.
8.     خمینی، سید روح الله (بی‌تا). تحریر الوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثارامام خمینی (ره).
9.     رحمانی محمد (1376). قواعد فقهی (5) «قاعده اتلاف». فقه اهل البیت (ع). (11 و12): 82-95.
10.  الزُّحَیْلِیّ أ.د. وَهْبَة (بی‌تا). الفِقْهُ الإسلامیُّ وأدلَّتُهُ. دمشق: دارالفکر. الطَّبعة الثَّانیة عشرة.
11.   ساداتی، سید محمدمهدی؛ صباحی، محمدصادق (1401). «امکان‌سنجی رجوع عاقله به جانی در فقه امامیه و قانون مجازات اسلامی». مجله مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب. 5 (9): 128-151.
12.  سبزواری، سید عبدالاعلی (بی­تا). مهذب الاحکام فی بیان حلال و الحرام. قم: دارالتفسیر.
13.  شریفی، علی؛ حاجی‌آبادی، احمد (1400). «کاوشی نو در ماهیت دیه از منظر فقه اسلامی». مجله: پژوهش‌های فقهی. 17 (2): 357-382.
14.  شمس‌ناتری، محمدابراهیم؛ کلانتری، حمیدرضا (1388). «سقوط مجازات قصاص به سبب تملک حق قصاص». فقه و اصول، (82): 71-97.
15.  شهید اول (1388). لمعه الدمشقیه. ترجمه شیروانی. بیروت: نشر دارالفکر. چاپ سی‌وهفتم.
16.  شهیدثانی، زین‌الدین الجبعی العاملی (1365). شرح لمعه دمشقیه. قم. ناشر: مکتب الاعلام الاسلامی. چاپ دوم. دو جلدی.
17.  شیخ طوسی، محمد بن حسن (1368). قم: قدس محمدی.
18.  شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1414ق). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
19.  صافی گلپایگانی، لطف‌الله. (1385). جامع الاحکام. قم: دفتر تنظیم و نشر آثار آیت‌الله صافی‌گلپایگانی.
20. غضنفری، علی؛ محمد، نبیل‌آغا (1393). «عفو از قصاص در متون فقهی مذاهب اسلامی». مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی. 9 (36): 58-69.
21.  فاضل هندی (1405ق). کشف‌اللثام. قم: منشورات مرعشی نجفی.
22. فصیحی‌زاده، علیرضا؛ سمیه، سعیدی (1395). «تحلیل انتقادی جایگاه «دیه» براساس ترتیب عقلانی روش‌های جبران خسارت». مطالعات فقه و حقوق اسلامی. 8 (15): 225-246.
23. مختاری، زهرا؛ هاشمی‌خانعباسی، سیدعلی (1397). «بررسی نظریه کیفر قصاص در فقه و حقوق با استناد به آیات قصاص». فقه و تاریخ تمدن، 55: 109-124.
24. مرادی، حسن (1396). «تبدیل قصاص در حقوق کیفری ایران». حقوق کیفری، 6 (21): 73-114.
25. محقق‌حلی، جعفر بن حسن (1409).  شرایع الاسلام فی المسائل الحلال و الحرام. تهران: چاپ صادق شیرازی.
26. محقق‌حلی، جعفر بن حسن (1410ق). المختصر النافع. تهران: مؤسسه البعثه.
27. ملکی، فائزه؛ حائری، محمدحسن؛ فخعلی، محمدتقی (1391). «پژوهشی در سیر تاریخی تنقیح مناط در فقه امامیه». مطالعات اسلامی فقه و اصول. 44 (91): 169-143.
28. میرمدرس، سید موسیف (1392). «مفهوم و ماهیت دیه از منظر فقه و حقوق اسلامی». کاوشی نو در فقه اسلامی. 20 (77): 24-52.
29. نخعی، الهه؛ کیخا، محمدرضا (1399). «تحلیل حق اولیاء دم در فرض کشته شدن عمدی قاتل». مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، 53 (1): 195-212.
30. نجفی، محمدحسن (1432ق). جواهرالکلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی. چاپ هفتم.
31.  نقدی دورباطی، مریم؛ حسینی، منصوره (1397). «بررسی فقهی موانع قصاص نفس در حقوق موضوعه ایران و کشورهای اسلامی». کنفرانس ملی اندیشه‌های نوین و خلاق در مدیریت. حسابداری، مطالعات حقوقی و اجتماعی. زیر نظر دانشگاه آزاد اسلامی واحد زرقان و مؤسسه آموزش عالی علامه خویی. دوره نخست.
32. وزیری، مجید؛ براتی، مهدی (1395). « قاعده وزر در آثار مجازات». تحقیقات جدید در علوم انسانی. سال دوم. (3): 83-98.