Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Public Oversight as a Mechanism for Combating Corruption: A Legal–Fiqhi Study in Light of Ayatollah Khamenei’s Views

Document Type : Original Article

Authors
Mandana Mirzaei 1
Mohammad Aminfard 2
Reza Elhami 2
1 PhD Student in Fiqh and Principles of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Department of Fiqh and Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
10.22034/rjfis.2025.526915.1172
Abstract
does not explicitly address public oversight; instead, by invoking general principles such as the evidence for "Promotion of Virtue and Prevention of Vice," it deems combating social corruption necessary. However, in certain instances, elements like the prohibition of spying on one another or on others' affairs (tajassus) conflict with these general principles. This conflict raises the question: what precisely is the nature of public oversight? Most jurists, when a greater public interest is at stake, have prioritized the general principles of promotion of virtue and prevention of vice. In contrast, Ayatollah Khamenei holds a perspective that differs from this predominant view yet aligns with that of the legislator. Taking into account public interests, the Leader has accepted specific exceptions; His position is elaborated as follows: he first emphasizes the necessity of transparency among officials, reporting by the people, and the need for the general right of the public to have access to information. However, he maintains that in exceptional cases, public disclosure is not necessary. The foundations for this stance are: 1) preserving public order, 2) observing the moral rights of the accused's family, and 3) the sufficiency of private admonishment and investigation. It is important to note that what is derived from Ayatollah Khamenei’s esteemed opinion is the permissibility of "whistleblowing," whereas "public exposure" is contrary to public order. Consequently, this research, employing a descriptive-analytical method and library-based approach, will elucidate the nature of public oversight based on the perspectives of jurists, Ayatollah Khamenei, and the legislator.
Keywords
Public Oversight
Corruption
Islam
Fiqh
Ayatollah Khamenei
Whistleblowing

Subjects

1.      قرآن کریم؛ ترجمه مکارم شیرازی.
2.     نهج البلاغه؛ ترجمه محمد دشتی.
3.     ابن اثیر (1385). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
4.     ابن فارس، احمد (1404). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی. 
5.     ابن منظور. محمد بن مکرم (1414). لسان العرب. بیروت: دارصار.
6.     انصاری، مرتضی (1411). المکاسب (مکاسب محرمه). قم: دارالذخائر.
7.     انصاری، مرتضی (1415). المکاسب (انصاری- کنگره). قم: المؤتمر العامی بمناسبه الذکری المئویه الثانیه لمیلاد الشیخ الاعظم الانصاری.
8.     جمعی از پژوهشگران (1423ق). موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب اهل البیت علیهم السلام. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر طبق مذهب اهل بیت (علیهم‌السلام).
9.     جوهری، اسماعیل بن حماد (1376). الصحاح. لبنان: دارالعلم للملایین.
10.  النووی (1407). صحیح مسلم. بیروت: دارالکتب عربی.
11.   خامنه­ای، سیدعلی (1371). بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم 29/07/1371. https://khl.ink/f/8811.
12.  خامنه­ای، سیدعلی (1379). بیانات در دیدار کارگزاران نظام 12/09/1379. https://khl.ink/f/3039.
13.  خامنه­ای، سیدعلی (1381). بیانات در دیدار مسئولان دستگاه قضائی 05/04/1381. https://khl.ink/f/3128. 
14.  خامنه­ای، سیدعلی (1382). بیانات در جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی (ره) 22/02/1382. https://khl.ink/f/.  
15.  خامنه­ای، سیدعلی (1383). بیانات در دیدار مردم همدان 15/04/1383. https://khl.ink/f/3239.
16.  خامنه­ای، سیدعلی (1385). بیانات در دیدار کارگزاران نظام 18/07/1385. https://khl.ink/f/3355.
17.  خامنه­ای، سیدعلی (1388). بیانات در خطبه­های عید سعید فطر 29/06/1388.  https://khl.ink/f/. 
18.  خامنه­ای، سیدعلی (1389). خارج فقه/ حکم غیبت با ابزار قلم و رسانه­های جدید 07/10/1389.             https://khl.ink/f/10770.
19.  خامنه­ای، سیدعلی (1390). بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه 06/04/1390. https://khl.ink/f/12805
20. خامنه­ای، سیدعلی. (1390). بیانات در اجتماع بزرگ مردم کرمانشاه20/07/1390. https://khl.ink/f/17510  
21.  خامنه­ای، سیدعلی (1391). بیانات در دیدار مردم آذربایجان شرقی 28/11/1391.  https://khl.ink/f/22042
22. خامنه­ای، سیدعلی (1397). بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه06/04/1397. https://khl.ink/f/40036
23. خامنه­ای، سیدعلی (1399). بیانات در ارتباط تصویری با همایش سراسری قوه قضائیه 07/04/1399.         https://khl.ink/f/45974.
24. خامنه­ای، سیدعلی (1400). بیانات در مراسم تنفیذ حکم سیزدهمین دوره ریاست جمهوری12 /05/1400 https://khl.ink/f/48413.        
25. خمینی، روح ا... (1389). صحیفه امام (ره). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
26. ­­­­­خمینی، روح ا... (1392). تحریرالوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
27. دهخدا، علی اکبر (1346). لغت­نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. 
28. زحیلی، وهبه (1411). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج‏. دمشق: دارالفکر.
29. شیخ طوسی، محمد بن حسن ([الف] 1400). الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد. تهران: مکتبه چهل ستون العامه و مدرستها.
30. شیخ طوسی، محمد بن حسن (1400). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی.
31.  شیخ طوسی، محمد بن حسن (1414). الامالی. قم: دارالثقافه.
32. طباطبایی، سید محمد حسین (1390). المیزان فی تفسیرالقرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
33. طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
34. علامه حلی، حسن بن یوسف (1374). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم، مؤسسه النشر الاسلامی.
35. فراهیدی، خلیل بن احمد (بی­تا). العین. بی­جا: دار و مکتبه الهلال.
36. ­کاشف الغطاء، محمد حسین (1361). تحریرالمجله الاحکام. قم: مکتبه فیروزآبادی.
37. کعبی، عباس (1400). درس گفتارهای مبانی فقهی – حقوقی گزارشگری فساد. تهران: پژوهشگاه قوه قضاییه.
38. محقق حلی، جعفر بن حسن (1408). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
39. محقق سبزواری، محمدباقر (بی­تا). کفایه الاحکام. بی­جا: مؤسسه النشر الاسلامی.
40. مطهری، مرتضی (1354). سیری در نهج البلاغه. تهران: انتشارات صدرا.
41.  معین، محمد (1381). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
42. مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
43. مکارم شیرازی، ناصر (1383). تعزیر و گستره آن. قم: مدرسه الإمام علی بن أبی طالب (علیه السلام).
44. منتظری، حسینعلی (1367). مبانی فقهی حکومت اسلامی (دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه). قم: کیهان.
45. نائینی، محمدحسین (1382). تنبیه الامه و تنزیه المله. قم: بوستان کتاب.
46. نجفی، محمدحسن (بی­تا). جواهر الکلام (ط. القدیمه). بیروت: دارإحیاء التراث العربی.  
مقالات
47. اعرافی، علیرضا (1380). نگرش به حکومت و مدیریت از منظر امام علی (ع). فصلنامه روش­شناسی علوم انسانی. (26): 45-22.
48. بگدلی، علی، علی اکبری بابوکانی، احسان (1396). بررسی فقهی حقوقی ورود دولت به حریم خصوصی. دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی. (13): 30-10.
49. حبیب­نژاد، سیداحمد؛ عامری، زهرا (1396). امانی بودن مناصب عمومی در نظام حقوق اساسی ایران با تأکید بر اندیشه علوی. حکومت اسلامی. (2): 130-105.
50. داوری، محمد؛ عادلی، محمدحسین (1401). بررسی بسترهای مبارزه با فساد از طریق ست زنی در ایران با نگاهی به سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا. نشریه علمی مطالعات نوین علوم انسانی در جهان. (1): 117-105.
51.  رستمی، سینا؛ بهره­مند، حمید (1402). قانونمندسازی افشاگری فساد در پرتو سیاست جنایی مشارکتی. مجله حقوقی دادگستری. (122): 134-109.
52. طاهری، محسن؛ ارسطا، محمدجواد (1395). بررسی تطبیقی مبانی اصل شفافیت از دیدگاه اسلام و نظریه حکمرانی خوب. فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب. 3 (3): 24-1.
53. عارف، رضا (1395). افشاگری؛ زمینه­ها و پیامدها، مرکز مطالعات و پژوهش­های سلامت اداری و مبارزه با فساد. سازمان بازرسی کل کشور. 
54. متقی، علی و دیگران (1397). امر به معروف و نهی از منکر در حوزه نظارت و نقد و بررسی عملکرد کارگزاران از نظر فقه. فصلنامه علمی پژوهشی انقلاب اسلامی. (24): 130- 129.  
55. نیک­پور، امین (1395). ارائه الگوی نظارت عمومی به منظور پیشگیری از بروز فساد اداری در سازمان­های دولتی ایران. فصلنامه مجلس و راهبرد. (87): 231-201.
قوانین و مقررات
56. قانون اساسی (مصوب 10/01/1358).
57. قانون آئین دادرسی کیفری (مصوب 04/12/1392).
58. قانون حمایت از گزارشگران فساد (مصوب 26/10/1402).
59. آئین­نامه اجرایی نحوه رسیدگی به جرائم عمده و کلان اخلالگران در نظام اقتصادی کشور (مصوب 08/07/1399).
60. فرمان هشت ماده­ای به سران قوا درباره مبارزه با مفاسد اقتصادی (10/02/1380).
1.     Brand,V.(2018). Ethics and corporate whistlebIowing rewards in Australia. Australian Journal of Corporate Law, 33 (3),402-424.
2.     Stappers,J. T. (2021). EU Whistleblower Protection Directive: Europe on Whistleblowing. In ERA Forum (Vol. 22,No. 1, pp. 87-100). Springer Berlin Heidelberg.
3.     Gibs, T. (2020). Whistleblowing: protection or discouragement. Jornal of Money Laundering Control..