Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Concept of “Ijma” in Fiqhi and Interpretive Views of Ayatollah Khamenei

Document Type : Original Article

Authors
Seyyed Mahmoud Marvian Hosseini 1
Barat Mohammad Hedayati 2
1 Assistant Professor Razavi University of Islamic Sciences Mashhad, Mashhad, Iran
2 Fourth level student of Khorasan Seminary, Imam Sajjad Institute, Mashhad, Iran
10.22034/rjfis.2025.491894.1115
Abstract
A profound understanding of the Quran necessitates a comprehensive grasp of the sources employed in its interpretation. Among these, Arabic literature, encompassing grammar, syntax, rhetoric, and lexicography, occupies a pivotal role. This paper posits that Arabic literature precedes other interpretive sources, including the Quran itself, hadith, Aql (intellect), and empirical sciences, in the hierarchical order of interpretive methodologies. Furthermore, it argues that the effective utilization of other sources, particularly the Quran and hadith, hinges on a solid foundation in Arabic language and literature. This research delves into the perspective of Ayatollah Khamenei, a distinguished contemporary Quranic exegete, on the significance of Arabic literature in Quranic interpretation. Employing a descriptive-analytical approach, the study examines both the theoretical underpinnings and practical applications of Arabic literary tools as elucidated by Ayatollah Khamenei. The findings reveal seven primary roles of Arabic literature in the Quran’s interpretation: distinguishing between sound and unsound interpretations, deriving novel interpretive insights, elucidating the literary miracles of the Quran, and providing semantic analysis of Quranic terms.
Keywords
Quran
interpretation
Arabic literature
syntax
lexicography
Ayatollah Khamenei

  1. الف) منابع مکتوب

    اسناد ساواک، آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

    پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

    1. انصاری‌زاده مرتضی (۱۴۰۱). مسجد رهبر (تاریخ شفاهی مسجد کرامت). تهران: دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی. راه یار. چاپ چهارم.
    2. خامنه‌ای سیدعلی (۱۳۹۸). خون دلی که لعل شد (خاطرات حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای مدظله‌العالی از زندان‌ها و تبعید دوران مبارزات انقلاب اسلامی). ویراستار: آذرشب محمدعلی. مترجم: محمّدحسین باتمان‌غلیچ. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ سوم.
    3. بهبودی هدایت‌الله (۱۳۹۲). شرح اسم (زندگی‌نامه آیت‌الله سیدعلی حسینی‌خامنه‌ای). تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. چاپ دوم.
    4. پاکتچی احمد (۱۳۹۱). روش تحقیق (با تکیه بر حوزه علوم قرآن و حدیث). تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام. چاپ اول.
    5. خامنه‌ای سید علی (۱۳۹۰). انسان ۲۵۰ ساله (بیانات مقام معظم رهبری درباره زندگی سیاسی مبارزاتی ائمه معصومین). تهران: مؤسسه ایمان جهادی. چاپ اول.
    6. خامنه‌ای سیدعلی (۱۴۰۱). بیان قرآن (تفسیر سوره بقره). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ اول.
    7. خامنه‌ای سید علی (۱۳۹۶). بیان قرآن (تفسیر سوره مجادله). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ دوم.
    8. خامنه‌ای سید علی (۱۳۶۲). دیدگاه‌ها. قم: انتشارات تشیع. چاپ اول.
    9. خامنه‌ای سید علی (۱۳۶۰). درست فهمیدن اسلام. تهران: حزب جمهوری اسلامی. چاپ اول.
    10. خامنه‌ای سید علی (۱۳۹۹). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن تهران: مؤسسه ایمان جهادی. چاپ بیست‌وششم.
    11. خامنه‌ای سید علی (۱۳۹۸). غناء و موسیقی (متن درس خارج‌فقه رهبر معظّم انقلاب حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای (مدّظلّه‌العالى) در موضوع غنا و موسیقی). تهران: نشر فقه روز وابسته به انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ اول.
    12. خامنه‌ای سید علی (۱۳۸۵). گفتاری در باب صبر. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. چاپ دوم.
    13. خامنه‌ای سید علی (۱۳۹۳). مروری بر مبانی، روش و قواعد تفسیری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) در تفسیر سوره توبه. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ اول.
    14. خامنه‌ای سیدعلی (۱۳۹۷). همرزمان حسین (علیه‌السلام) (۱۰ گفتار در تحلیل مبارزات سیاسی امامان معصوم: از آیت‌الله خامنه‌ای (مدّظلّه‌العالی) در سال ۵۱). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ دوم.
    15. خامنه‌ای سیدعلی (۱۳۹۶). بیان قرآن (تفسیر سوره برائت). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ اول.
    16. خواجه زهرا (۱۳۹۴). بررسی روش تفسیری آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. قم: دانشگاه علوم و معارف قرآن.
    17. قزلی مهدی (۱۴۰۲). زندگی اینجاست (کوتاه‌هایی از زندگی آیت‌الله سید جواد خامنه‌ای رحمةالله‌علیه). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ سوم.
    18. مطهری مرتضی (۱۳۹۶). انسان و سرنوشت. تهران: انتشارات صدرا. چاپ پنجاهم.
    19. ولایتی علی‌اکبر (۱۳۹۲). دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد بیست و یک، مدخل خامنه‌ای آیت‌الله سیدعلی. تهران: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی. چاپ اول.
    20. مهرداد سیدعلیرضا (۱۴۰۱). متولد چهل و دو (خاطرات مرحوم حاج علی آقا شمقدری). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ اول.
    21. هدایتی برات محمد (۱۴۰۰). نظریه ذهن قرآنی (کارامدی قرآن در جامعه معاصر براساس اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای مدظله‌العالی). قم. چاپ اول.

    ب) منابع اینترنتی

    1. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در خطبه‌های نماز جمعه تهران. 29/08/1366، https://khl.ink/f/21۵02
    2. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار اعضای دفاتر نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها. 20/0۴/1389، https://khl.ink/f/9720
    3. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار اعضای دفتر همکاری حوزه و دانشگاه. 13/08/1376، https://khl.ink/f/2۴770
    4. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با دانشجویان و اساتید دانشگاه‌های استان کرمان. 19/02/138۴، https://khl.ink/f/3290
    5. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از دانشجویان. 17/09/1379، https://khl.ink/f/2۴661
    6. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از دانشجویان. 20/0۴/139۴، https://khl.ink/f/302۵۵
    7. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد. 2۵/02/1386، https://khl.ink/f/3383
    8. پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به یادواره‌ی آیت‌الله سیّدهاشم میردامادی نجف‌آبادی. 2۵/01/139۴، https://khl.ink/f/29۴۴6
    9. جلسه رونمایی از تفسیر سوره برائت در دانشگاه علوم اسلامی رضوی. 1۴/03/1۴01، http://khorasannews.com/?nid=209۵6&pid=7&type=0
    10. خامنه‌ای سید علی، سوابق مبارزاتی استاد خامنه‏‌ای بقلم ایشان. 27/06/1389، https://fa.abna2۴.com/story/19۴0۴0
    11. خامنه‌ای سید علی، درست فهمیدن اسلام، سخنرانی در جمع جوانان حزب جمهوری اسلامی اهواز. 13۵8، https://sahebnews.ir/16۵919
    12. عابدی احمد، یادداشت تحلیلی درباره کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. 22/0۴/1399، https://khl.ink/f/۴6032
    13. گفت‌وشنود صمیمانه رهبر انقلاب با جمعی از جوانان و نوجوانان. 1۴/11/1376، https://khl.ink/f/2873
    14. مصاحبه رهبر معظم انقلاب اسلامی با شبکه دوم تلویزیون درباره خاطرات دوران مبارزات انقلاب اسلامی. 11/11/1363، https://khl.ink/f/20616
    15. مصاحبه رهبر معظم انقلاب با صداوسیما پس از مراسم تحلیف. 19/07/1360، https://khl.ink/f/2061۴
    16. مهدوی‌راد محمدعلی. باید دانش بشری را به نهج‌البلاغه عرضه کرد. 01/06/1390، https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=17070
    17. مهدوی‌راد محمدعلی. گفتگو با خبرگزاری ایبنا، 1۴/02/97، https://www.ibna.ir/vdchkvnix23n-md.tft2.html

    مصاحبه‌ها

    1. مصاحبه مؤلفان با حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدباقر فرزانه، مشهد، 1۴02.
    2. مصاحبه مؤلفان با حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسن ربّانی‌راد فردوسی، مشهد، 1۴02.
    3. مصاحبه مؤلفان با حجت‌الاسلام‌والمسلمین ابراهیم تقوی‌فر، مشهد، 1۴02.
    4. مصاحبه مؤلفان با حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی‌اکبر نوایی، مشهد، 1۴02.
    5. مصاحبه مؤلفان با دکتر سیّدحسین فتّاحی معصوم، مشهد، 1۴02.