Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

The Evolution of Quran Mufassirs’ Understanding of Verse 28 of Surah Al-Hajj with Emphasis on Ayatollah Khamenei’s Comments

Document Type : Original Article

Authors
Meysam Shoaib 1
Reza Mollazadeh Yamchi 2
1 Department of Fiqh, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Postdoctoral Researcher in Quranic and Hadith Studies, Ferdowsi University of Mashhad
10.22034/rjfis.2025.521854.1164
Abstract
Verse 28 of al-Hajj Surah, due to its conceptual breadth, has consistently been subject to interpretive debate and has produced a range of seemingly divergent readings - from individual material benefits to the strategic aims of the Ummah. Addressing the question of how this interpretive trajectory can be understood within a coherent framework, this study employs a descriptive–analytical method to propose an innovative model based on “coexisting interpretive waves.” The findings show that the understanding of “benefits” has not followed a linear process of replacement but rather the emergence of complementary semantic layers. The first wave, focused on the individual, interprets the benefits as tangible material gains (such as trade) or spiritual gains (such as Maghfirat [forgiveness]) for the pilgrim. The second wave marks a conceptual shift toward the Ummah, expanding the meaning of benefits to include transformative social dimensions (unity and collective strength) and profound spiritual effects (Hajj as a school of education and insight). The culmination of this development appears in the third wave - the strategic reading of Ayatollah Khamenei - which reconfigures all previous benefits from “ultimate goals” into “functional infrastructures” for achieving a higher purpose: the “uprising of the Ummah”. By presenting this model, the study not only offers a coherent framework for tracing the history of interpreting this verse but also provides a methodological approach capable of analyzing the development of other key Quranic concepts. It further underscores the dynamism of Islamic thought in activating the strategic capacities of sacred texts.
Keywords
Hajj
Quran
Verse 28
Ayatollah Khamenei
Ummah
benefits

Subjects

الف) کتاب‌ها و تفاسیر
1.     ابن ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد (۱۴۱۹ق). تفسیر القرآن العظیم. ریاض: مکتبة نزار مصطفی الباز.
2.     ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (۱۴۲۲ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. بیروت: دار الکتاب العربی.
3.     ابن عاشور، محمدطاهر (۱۴۲۰ق). تفسیر التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
4.     ابن عربی، محمد بن علی (۱۴۲۲ق). تفسیر ابن عربی (تأویلات عبد الرزاق). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
5.     ابن عطیه، عبدالحق بن غالب (۱۴۲۲ق). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. بیروت: دار الکتب العلمیة.
6.     ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (۱۴۱۹ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
7.     ابن‌قتیبه، عبدالله بن مسلم (۱۴۱۱ق). تفسیر غریب القرآن. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
8.     آلوسی، محمود بن عبدالله (۱۴۱۵ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
9.     بحرانی، هاشم بن سلیمان (۱۴۱۵ق). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: موسسة البعثة.
10.  بیضاوی، عبدالله بن عمر (۱۴۱۸ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل (تفسیر البیضاوی). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
11.   ثعلبی، احمد بن محمد (۱۴۲۲ق). الکشف و البیان المعروف بتفسیر الثعلبی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
12.  جصاص، احمد بن علی (۱۴۰۵ق). احکام القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
13.  حوی، سعید (۱۴۲۴ق). الاساس فی التفسیر. قاهره: دار السلام.
14.  خطیب، عبدالکریم (۱۴۲۴ق). التفسیر القرآنی للقرآن. بیروت: دار الفکر العربی.
15.  زحیلی، وهبه (۱۴۱۱ق). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. دمشق: دار الفکر.
16.  زحیلی، وهبه (۱۴۲۲ق). التفسیر الوسیط. دمشق: دار الفکر.
17.  زمخشری، محمود بن عمر (۱۴۰۷ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دار الکتاب العربی.
18.  سبزواری، محمد (۱۴۰۶ق). الجدید فی تفسیر القرآن المجید. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
19.  سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر (۱۴۰۴ق). الدر المنثور فی التفسیر بالماثور. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره).
20. شوکانی، محمد (۱۴۱۴ق). فتح القدیر. دمشق: دار ابن کثیر.
21.  صادقی تهرانی، محمد (۱۴۰۶ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. قم: فرهنگ اسلامی.
22. صنعانی، عبدالرزاق بن همام (۱۴۱۱ق). تفسیر القرآن العزیز المسمی تفسیر عبدالرزاق. بیروت: دار المعرفة.
23. طباطبایی، سیدمحمدحسین (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
24. طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۲ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
25. طبری، محمد بن جریر (۱۴۱۲ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری). بیروت: دار المعرفة.
26. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
27. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (۱۳۷۳). کنز العرفان فی فقه القرآن. تهران: مرتضوی.
28. فخر رازی، محمد بن عمر (۱۴۲۰ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
29. فضل الله، سیدمحمد حسین (۱۴۱۹ق). من وحی القرآن. بیروت: دار الملاک.
30. قرطبی، محمد بن احمد (۱۳۶۴). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
31.  قشیری، عبدالکریم بن هوازن (۲۰۰۰م). لطائف الاشارات: تفسیر صوفی کامل للقرآن الکریم. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
32. قطب، سید (۱۴۲۵ق). فی ظلال القرآن. بیروت: دار الشروق.
33. مدرسی، محمدتقی (۱۴۱۹ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین.
34. مراغی، احمد مصطفی (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دار الفکر.
35. مغنیه، محمدجواد (۱۴۲۴ق). التفسیر الکاشف. قم: دار الکتاب الإسلامی.
36. مقاتل بن سلیمان (۱۴۲۳ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
37. مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۱ق). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب  (علیه‌السلام).
38. مکی بن حموش (۱۴۲۹ق). الهدایة إلی بلوغ النهایة. شارجه: جامعة الشارقه.
39. میبدی، احمد بن محمد (۱۳۷۱). کشف الاسرار و عدة الابرار. تهران: امیر کبیر.
40. نسفی، عبدالله بن احمد (۱۴۱۶ق). مدارک التنزیل و حقائق التأویل (تفسیر النسفی). بیروت: دار النفائس.
41.  نهاوندی، محمد (۱۳۸۶). نفحات الرحمن فی تفسیر القرآن. قم: موسسة البعثة.
ب) بیانات و مکتوبات
42. خامنه‌ای، سیدعلی (31/۰۱/1373). بیانات در دیدار کارگزاران حج.
43. خامنه‌ای، سیدعلی (04/۰۲/1375). پیام به کنگره عظیم حج.
44. خامنه‌ای، سیدعلی (12/۰۱/1377). پیام به کنگره عظیم حج.
45. خامنه‌ای، سیدعلی (03/۱۱/1380). بیانات در دیدار کارگزاران حج و مسئولان برگزارکننده مراسم دهه فجر.
46. خامنه‌ای، سیدعلی (01/۰۹/1385). بیانات در دیدار کارگزاران حج.
47. خامنه‌ای، سیدعلی (15/۰۸/1387). بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران حج.
48. خامنه‌ای، سیدعلی (17/۰۹/1387). پیام به کنگره عظیم حج.
49. خامنه‌ای، سیدعلی (17/۰۷/1389). بیانات در دیدار کارگزاران حج‌.
50. خامنه‌ای، سیدعلی (11/۰۸/1390). بیانات در دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان.
51.  خامنه‌ای، سیدعلی (20/۰۶/1392). بیانات در دیدار کارگزاران حج.
52. خامنه‌ای، سیدعلی (29/۰۵/1397). پیام به حجاج بیت‌الله الحرام.
53. خامنه‌ای، سیدعلی (18/۰۳/1401). بیانات در دیدار کارگزاران حج.
54. خامنه‌ای، سیدعلی (27/۰۲/1402). بیانات در دیدار کارگزاران حج