Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

The Dialectic of Adaptation and Resistance: A Dual Analysis of the Encounter of Iran’s Constitutionalist Clerics with the West

Document Type : Original Article

Author
PHD student in public law, Shahid Beheshti university, Tehran, Iran.
10.22034/rjfis.2025.569592.1245
Abstract
This study examines the dual approach adopted by Iran’s constitutionalist clerics in their encounter with the West. Focusing on the dialectic of adaptation and resistance in the thought of constitutionalist clerics, the article demonstrates how they simultaneously employed modern Western concepts to combat domestic despotism while, at the same time, drawing clear boundaries against Western colonialism and cultural onslaught. Using critical discourse analysis and the study of historical documents, this research analyzes the clerics’ dual approach along two principal axes: first, “selective adaptation,” which includes the reinterpretation of modern political concepts within the framework of Islamic thought and the use of modern institutions to realize religious objectives; and second, “the preservation of identity and independence,” which encompasses resistance to colonialism, the principle of Nafy-e Sabil (negation of domination), the pursuit of independence, the preservation of Islamic–Iranian authenticity, and warnings against Western cultural influence. The findings indicate that constitutionalist clerics sought to present an indigenous model of progress and governance that, while benefiting from modern achievements, would preserve the religious identity and cultural-political independence of society. This study contributes to a deeper understanding of the tensions present in Iran’s contemporary encounter with the West and their historical roots.
Keywords

Subjects


الف) کتاب‌ها
1.      قرآن کریم.
2.     قانون اساسی مشروطه (1285).
3.     متمم قانون اساسی مشروطه (1286).
4.     آبادیان، حسین (۱۳۸۸). مفاهیم قدیم و اندیشه جدید. تهران: کویر.
5.     آجودانی، ماشاءالله (1382). مشروطه ایرانی. تهران: نشر اختران.
6.     آخوند خراسانی، ملا محمد کاظم (۱۳۸۵). سیاست‌نامه خراسانی. به کوشش محسن کدیور. تهران: کویر.
7.     بشیری، احمد (1363). کتاب آبی، گزارش های محرمانه وزارت خارجه انگلیس درباره انقلاب مشروطه ایران. تهران: نشر نو.
8.     تانسی، استیون (1386). مقدمات سیاست. ترجمه هرمز همایون‌پور. تهران: نشر نی.
9.     حائری، عبدالهادی (1381). تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق. تهران: امیرکبیر.
10.  حقدار، علی‌اصغر (بی تا). میرزای نائینی و روایت شرعی از مشروطیت. نسخه اینترنتی.
11.   دولت‌آبادی، یحیی (1362). حیات یحیی. تهران: بدرقه جاویدان.
12.  زرگری نژاد، غلامحسین (1390). رسائل مشروطیت (مشروطه به روایت موافقان و مخالفان). جلد اول و دوم، تهران: انتشارات موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
13.  فخرایی، ابراهیم (1371). گیلان در جنبش مشروطیت. قم: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
14.  فیرحی، داود (1391). فقه و سیاست در ایران معاصر. چاپ دوم. تهران: نشر نی.
15.  کدیور، محسن (1376). نظریه‌های دولت در فقه شیعه. اندیشه سیاسی در اسلام، تهران: نشر نی.
16.  کرمانی، ناظم‌الاسلام (1384). تاریخ بیداری ایرانیان. تهران: امیرکبیر.
17.  کسروی، احمد (1356). تاریخ هجده ساله آذربایجان یا سرنوشت گردان و دلیران. تهران: امیرکبیر.
18.  مرادخانی، فردین (1396). خوانش حقوقی از انقلاب مشروطیت ایران (تاریخ مفاهیم و نهادهای حقوق عمومی در ایران). تهران: میزان.
19.  نائینی، محمدحسین (1388). تنبیه الامة و تنزیه الملة. به تصحیح سیدجواد ورعی. قم: بوستان کتاب.
20. ویکو، دل (1380). فلسفه حقوق. ترجمه جواد واحدی. تهران: نشر میزان.
ب) مقالات
21.  حسینى روحانى، سید امیرحسین؛ هاشمی، سید محسن (1379)، سیرى در آراء و اندیشه هاى نابغه بزرگ شیعه حضرت آیت‌الله محمدحسین غروى نائینى. انجمن آثار و مفاخر فرهنگى استان اصفهان. (نقل شفاهى از میرزا عبدالله سرابى).
22. رئوفت، رحیم (1388). مبانی اقتدار در فرهنگ سیاسی ایران (از تأسیس قاجاریه تا اواسط دوره ناصری). علوم سیاسی. 4 (14): 184-165.
23. راسخ، محمد؛ بخشی‌زاده، فاطمه (1392). پیشزمینه مفهوم قانون در عصر مشروطه: از مالک الرقابی تا تنظیمات. حقوقی دادگستری. 83 (82): 61-37.
24. رواستان، محمدعلی (1382). تعامل دین و سیاست در نهضت مشروطه. حوزه.  (115): 148-97.
25. رهبری، مهدی (1386). متجددان ایرانی و تجدد در عصر مشروطه. بررسی ریشه‌های پیدایش جدال‌های فکری در ایران جدید. فصلنامه مطالعات ملی. 8 (4): 76-55.
26. قرائتی، حامد (1402). بررسی نقش حوزه‌های علمیه در تبلیغات دینی عصر قاجار؛ با تأکید بر تهران. پژوهشنامه تبلیغ اسلامی. 4 (10): 101-72.
27. میرزایی سو سفیدی، سعیده (1398). زمینه ها و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری نهضت مشروطه. تاریخ اندیش. 2 (5): 31 تا 44.
28. مرادخانی، فردین (1399). مجلس در اندیشه آخوند خراسانی. مطالعات تاریخ فرهنگی. 11 (43): 171-135.
29.  نصیری، مهدی (1387). بررسى سیر تحولات نظام آموزشى مکتب‏خانه‏اى در دوره قاجار و پهلوى اول. حوزه. 25 (150):  278-195.
ج) پایان‌نامه
30. صادقیان، مرضیه (1397). مفاهیم حقوق عمومی در اندیشه محقق نائینی. پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق عمومی. دانشگاه بوعلی سینا همدان.
د) منابع اینترنتی
31.  الهامی، عبدالمجید (1387) اندیشه‌ها و عملکرد سید جمال در بیداری و تجدد مسلمانان. منتشرشده در سایت: https://web.archive.org/
32. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. به نشانی: https://farsi.khamenei.ir/