Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

Research Journal on Fiqh and Islamic Sciences

A Fiqhi–Political Analysis of the Jurisprudence of the Resistance System in the Thought of Imam Khomeini and Martyr Imam Khamenei

Document Type : Original Article

Authors
Seyed Mohsen Aaziz 1
Behnam Abbasi Avval 2
Maryam Abbasi Avval 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Jurisprudence and Foundations of Law, Faculty of Theology, Hakim Sabzevari University
2 Assistant Professor, Department of Theology Education, Farhangian University, Tehran, Iran
3 Lecturer, Farhangian University, Bint al-Huda Ferdows Campus, Tehran, Iran
10.22034/rjfis.2026.560028.1241
Abstract
This study aims to explain and analyze the position of the concept of resistance in the political thought of Imam Khomeini (RA) and the martyred Leader of the Islamic Revolution, Ayatollah Khamenei (RA). The central research question examines how the components, functions, and theoretical foundations of resistance are articulated in the thought of these two revolutionary thinkers, as well as the continuities and differences between their perspectives. The research employs a descriptive-analytical methodology based on a review of primary sources, including speeches, books, Sahifeh-ye Imam (an anthology of Imam Khomeini’s speeches, messages, interviews, decrees, religious permissions, and letters), selected speeches of Ayatollah Khamenei, and relevant scholarly literature. The data were analyzed using qualitative content analysis. The findings indicate that, within both scholars’ intellectual frameworks, resistance simultaneously performs three strategic functions: (1) safeguarding national independence and dignity; (2) strengthening religious-political identity and Islamic self-awareness; and (3) serving as a strategy for confronting international arrogance (global hegemonic powers). At the same time, differences are observed in the prioritization of the instruments of resistance and in their theoretical foundations. Imam Khomeini places greater emphasis on the spiritual and ontological dimensions of resistance, whereas Ayatollah Khamenei focuses more extensively on its theoretical elaboration and organizational coherence. Moreover, while preserving the theoretical foundations established by Imam Khomeini, Ayatollah Khamenei has further developed the concept by addressing its emerging dimensions, institutionalization, and the mechanisms necessary for its realization at the national, regional, and international levels. Accordingly, the theory of resistance in the thought of the two leaders of the Islamic Revolution should be understood as a single, integrated intellectual system adapted to differing historical circumstances, rather than as two distinct theories. From the perspective of Islamic political jurisprudence, resistance falls under such juridical categories as defensive jihad, promotion of virtue and prevention of vice, and the principle of the negation of domination (Nafy-e Sabil). The Quranic verse, “And Allah will never grant the disbelievers a way over the believers” (Qur'an 4:141), constitutes the basis of this principle, which Imami (Twelver Shi'a) jurists have regarded as establishing the obligation to resist foreign domination. On this basis, resistance in the thought of the two leaders is not merely a political strategy but also a religious obligation aimed at realizing divine Wilayah and preserving the Islamic political order. Therefore, in addition to providing a conceptual and political analysis of resistance, this study adopts the perspective of governmental jurisprudence to clarify its juristic foundations within the framework of the Wilayat al-Faqih, thereby illuminating the relationship between jurisprudence and politics in the thought of the two leaders of the Islamic Revolution.
Keywords
Fiqh
jurisprudence of resistance
Wilayat al-Faqih
negation of domination
Nafy-e Sabil
Imam Khomeini
Ayatollah Khamenei
Subjects
1.     اراکی، محسن (بی‌تا). درس خارج فقه (فقه نظام در قرآن و روایات). رهنامه پژوهش، حوزه علمیه.شماره 35-36.
2.     افتخاری، اصغر (۱۴۰۱). «فقه نظام مقاومت؛ چارچوب مفهومی و مبانی فقهی». پژوهش‌های فقه سیاسی. ۹(۲): 25-1.
3.     افتخاری، اصغر و حکیمی، محمد (۱۳۹۹). «مختصات الگوی مقاومت اسلامی در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای (ره)». پژوهش‌های سیاست اسلامی. ۸(۱۸): ۲۰۱- ۲۳۴.
4.     ایزدهی، سید سجاد (بی‌تا). تحول در فقه از منظر رهبر شهید. سایت اجتهاد .
5.     جعفری‌لنگرودی، محمدجعفر (۱۳۸۱). مبانی فقه سیاسی اسلام. تهران: گنج ‌دانش.
6.     جمعى از محققان (۱۴۲۸ق). جهاد در آینه روایات. قم: انتشارات زمزم هدایت.
7.     جوهری، اسماعیل (1410ق). الصحاح تاج اللغه والصحاح العربیه.جلد 5. بیروت: دارالعلم للملایین.
8.     حائری‌شیرازی، محمدصادق. (۱۳۹۶). الگوی دینی تربیت کودک و نوجوان. قم: راه رشد (دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله حائری شیرازی).
9.     حمیری، نشوان بن سعید (1420). شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم. محققان حسین بن عبدالله العمری و مطهر بن الاریانی و یوسف محمدعبدالله. جلد 8. بیروت: دارالفکر المعاصر.
10.  حیدری، محسن (۱۴۰۰). فقه نظام و روش‌شناسی آن. قم: نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
11.   خامنه ای، سیدعلی. بیانات. پیام به حجاج بیت‌الله الحرام، ۱۷/۰۴/۱۴۰۱.
12.  خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات. بیانیه گام دوم انقلاب خطاب به ملت ایران، ۲۲/۱۱/۱۳۹۷.
13.  خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات. دیدار با کارگزاران حج، ۲۵/۰۴/۱۳۹۷.
14.  خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات. دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان، ۱۲/۰۸/۱۳۹۷.
15.  خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات. دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی، ۰۴/۰۹/۱۳۹۷.
16.  خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات. مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی (ره)، ۱۴/۰۳/۱۳۹۸.
17.  خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات. مراسم سی‌وسومین سالگرد رحلت امام خمینی (ره)، ۱۴/۰۳/۱۴۰۱.
18.  خلیل بن احمد (1409). کتاب العین، جلد 2و5. بیروت: دارالهجره.
19.  خمینی، روح‌الله (۱۳۷۹). کتاب البیع. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
20. خمینی، روح‌الله (۱۳۷۸). تحریر الوسیله. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
21.  خمینی، روح‌الله (۱۳۸۶). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
22. داوری اردکانی، رضا (۱۳۹۵). درباره علم و سیاست. تهران: انتشارات سخن.
23. دشتی، محمد (۱۳۷۹). ترجمه نهج‌البلاغه. قم: نشر مشرقین.
24. رشاد، علی‌اکبر و ایزدی، حسین (1403). فقه نظام‌ساز، درآمدی بر مفهوم‌شناسی واژه «نظام». فصلنامه علمی- پژوهشی. 3 (2): 24-39.
25. طباطبایی، محمدحسین (۱۳۶۰). ترجمه و تفسیر المیزان. قم: دفتر نشر اسلامی.
26. طبرسی، فضل‌بن‌حسن (بی‌تا). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمکتبه الحیاه.
27. عشاقی، حسین (بی‌تا). پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. بازیابی از [www.iict.ac.ir](http://www.iict.ac.ir)
28. فاضل لنکرانی، محمد (۱۴۲۲ق). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیله. قم: مؤسسه فقهی فاضل.
29. فرهنگ عمید (بی‌تا). مدخل «استقامت».
30. مرکز فرهنگ و معارف قرآن (۱۳۸۴). فرهنگ قرآن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
31.  مشکینی، علی (1392). مصطلحات الفقه. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
32. مصباح‌یزدی، محمدتقی (۱۳۸۹). نظریه سیاسی اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
33. مطهری، مرتضی (۱۳۷۰). جهاد در اسلام. تهران: صدرا.
34. مکارم‌ شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
35. موسوی، علی‌اکبر (۱۳۹۸). مبانی فقه نظام اسلامی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
36. نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ق). جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام. قم: دارالکتب الاسلامیه.
37. نیکنام، خسرو؛ جعفرنژاد، مسعود و ملائکه، سیدحسن (۱۴۰۱). «بررسی شاخص‌های اقتدار ملی جمهوری اسلامی ایران در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای (ره)». جامعه‌شناسی سیاسی ایران. ۵(۱۱): ۲۱۰۷- ۲۱۲۵.