قاعدۀ تسامح در ادلۀ سنن؛ نفی یا اثبات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه

چکیده

یکی از مستندات شرعی که بسیاری از فقهای عامه و خاصه در اثبات حکم شرعی بدان تمسک می‌کنند، قاعدۀ تسامح در ادلۀ سنن است بدین صورت که در اثبات سنن و فضائل و به طور کلی احکام غیر الزامی، می‌توان درمورد شرایط حجیت خبر واحد تسامح به خرج داد و ادلۀ ضعیف را نیز مستمسک فتوا به حکم شرعی درموارد استحباب و کراهت قرار داد. این مقاله در صدد است تا با بررسی این قاعده از زوایای مختلفْ به بررسی آن پرداخته و ادلۀ عدم اعتبار آن را بیان کند و مقصود از روایات «من بلغ» را که عمده دلیل اثبات این قاعده استْ روشن نماید. در این بین رویکرد آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در مواجهه با این روایات نیز از اهمیت به‌سزایی برخوردار است و یکی از مهم‌ترین دلایل عدم اعتبار این قاعده به عنوان یک قاعدۀ اصولی است که در این مقاله بدان پرداخته شد. 

کلیدواژه‌ها


  • فارسی

    • قرآن کریم
    • آخوند خراسانی، محمدکاظم. (1409). کفایة الاصول. قم: مؤسسه آل البیت.
    • ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی. (1407). لسان المیزان. بیروت: دار الفکر.
    • ابن طاووس، علی بن موسی. (1414). الإقبال الأعمال. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    • ابن فهد الحلّی، احمدبن محمد. (1407). عده الداعی و نجاح الساعی. بیروت: دار الکتاب الاسلامی.
    • انصاری، مرتضی. (1414). رسائل فقهیه. قم: کنگرۀ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
    • انصاری، مرتضی. (1428). فرائد الاصول، ج 3. قم: مجمع الفکر الاسلامی
    • بحرانی، شیخ یوسف. (1405). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • البرقی، احمد بن محمد. (1416). المحاسن. قم : المجمع العالمی لاهل البیت (ع)
    • البکری الدمیاطی. (1418).إعانة الطالبین على حل ألفاظ فتح المعین. بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوریع.
    • الحرّ العاملی، محمد بن حسن. (1416). وسائل الشیعة، قم: موسسه آل البیت.
    • حسینی خامنه‌ای، سیدعلی. (1386). نهضت نرم‌افزاری از نگاه مقام معظم رهبری. چاپ اول. قم. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    • حسینی مراغه‌ای، عبدالفتاح بن علی. (1417). عناوین الفقهیة، ج ۱. قم: مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • خمینی، روح‌الله. (1423). تهذیب الاصول، ج1. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    • خوانساری، سیداحمد. (1405).جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. تهران: مکتبة الصدوق
    • خویی، ابوالقاسم. (1413). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، ج‏1. بی جا: بی نا.
    • خویی، ابوالقاسم. (1418). التنقیح فی شرح العروه الوثقی. قم: التوحید للنشر.
    • خویی، ابوالقاسم (مقرر). نایینی، محمدحسین (محاضر). (1352). اجود التقریرات فی علم الاصول. قم: چاپخانه عرفان.
    • راغب اصفهانی، حسبن بن محمد. (1412). مفردات الفاظ القرآن. لبنان/سوریه: دارالعلم/دارالشامیة
    • سبحانی تبریزی، جعفر. (1414). المحصول فی علم الاصول. قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
    • سبحانی تبریزی، جعفر. (1415). الرسائل الأربع: قواعد أصولیة و فقهیة. قم: موسسه امام صادق علیه‌السلام.
    • السیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر. (1421). الإتقان فی علوم القرآن. بیروت: دار الکتاب العربی
    • الشربینی الشافعی، شمس‌الدین محمد بن احمد الخطیب. (1415). مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج، ج1. بیروت: دار الکتب العلمیه
    • صالح، صبحی. (1417). علوم الحدیث و مصطلحه. بی جا: المکتبه الحیدریه.
    • صدر، محمد باقر. (1418). دروس فی علم الاصول. ج۱. چاپ پنجم. قم: انتشارات اسلامی.
    • الصدوق، ابن بابویه، محمد بن علی. (1364). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: الشریف الرضی.
    • الصدوق، ابن بابویه، محمد بن علی. (1378ق). عیون أخبار الرضا علیه‌السلام. تهران: نشر جهان.
    • الصدوق، ابن بابویه، محمد بن علی. (1416). التوحید. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
    • الطوسی، محمد بن حسن. (1387). المبسوط فی فقه الامامیه. تهران: مکتبة المرتضویة.
    • عاملی، شهید اول، محمد بن مکی. (1419). ذکری الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت
    • ع‍ام‍ل‍ی‌، شهید ثانی، زی‍ن ‌ال‍دی‍ن‌ ب‍ن‌ ع‍ل‍ی. (1413). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.
    • العاملی، محمد بن علی. (1411). مدارک الأحکام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
    • عراقی، ضیاء الدین (محاضر). بروجردی نجفی، محمدتقی (مقرر). (1417). نهایة الافکار. ج1. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • الفاضل الهندی، محمد بن حسن. (1416). کشف اللثام عن قواعد الأحکام. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی
    • الکلینى، محمد بن یعقوب. (1407). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    • گیلانی، میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن. (1417). غنائم الایام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
    • گیلانی، میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن. (1420). مناهج الاحکام فی مسائل الحلال و الحرام. ج 2. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • المجلسى، محمد باقر بن محمد تقى. (1403). بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ط - بیروت). 110جلد. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • النایینی، محمدحسین (محاضر). کاظمی خراسانی، محمدعلی (مقرر). (1376). فوائد الأصول. قم: جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • النجفی الجواهری، الشیخ محمد حسن ،( صاحب جواهر). (بی‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • النووی، محی الدین یحیی بن شرف. (1414). الأذکار النوویة. بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
    • النووی، محی الدین یحیی بن شرف. (بی‌تا). المجموع شرح المهذب. ج۲. بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
    • الهمدانی، رضا بن محمد هادی. (1416). مصباح الفقیه. قم: المؤسسة الجعفریة لاحیاء التراث و مؤسسه نشر اسلامی.