پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

بررسی تطبیقی روش تفسیری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) و مفسران معاصر فریقین در استنباط قواعد و احکام حکمرانی قرآنی از سوره مجادله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
احسان عارفی
مٰؤسسه و مرکز تخصصی تفسیر تمهید قم
10.22034/rjfis.2023.198682
چکیده
در تفسیر آیت‌الله خامنه‌ای انواعی از قضایا و احکام اجتماعی - سیاسی قرآن مشاهده می‌شود که با ادبیات حکمرانی تطابق دارد. حکمرانی، متفاوت از مفهوم حکومت‌داری، بر نقش ارزش‌ها و گروه‌های عمومی در اداره امور جامعه تأکید دارد. احکام حکمرانی تاآنجاکه از ظاهر آیات برداشت می‌شود، کم‌وبیش مورد توافق مفسران اجتماعی - سیاسی معاصر بوده است؛ ولی در مواردی‌که ایشان به تدبر در آیات ورود نموده یا آنجاکه تطبیق بر شرایط جوامع کرده و قضایای کلی را اصطیاد نموده‌اند، در استنباط به‌نحوی منحصربه‌فرد بوده‌اند. در پژوهش حاضر، بعد از تحلیل روش تفسیری ایشان، چندین قاعده و حکم حکمرانی به‌دست آمد که برخی از آن‌ها عبارتند از: حضور خدا و رهبری اسلامی در همه مسائل سرنوشت‌ساز جامعه، ممنوعیت درهم آمیختن سنت جاهلی با سنت اسلامی، مواجهه هوشمندانه با سنت‌های گذشته، سرکوب خودخواهی برای نظم اجتماعی، ترجیح پیوندهای ایمانی بر علقه‌های خانوادگی، جریان نفاق، جریان مذبذب اجتماعی و در تلاش برای اثبات خود از راه سوگند، غلبه، پیامد حضور خدا و رسول در جامعه. روش پژوهش، بنا بر هدف، بنیادی و به‌لحاظ ارائه مفاد حکمرانی، کاربردی است؛ بر پایه ماهیت بررسی تطبیقی، توصیفی - تحلیلی می‌باشد و براساس روش گردآوری، کتابخانه‌ای است.
کلیدواژه‌ها
حکمرانی
قواعد و احکام حکمرانی
سوره مجادله
آیت‌الله خامنه‌ای
روش تفسیر
بررسی تطبیقی روش تفسیری
  1. قرآن کریم.
  2. ابن عاشور، محمد بن طاهر. التحریر و التنویر، بی‎جا، بی‎نا، بی‎تا.
  3. بهجت‌پور، عبدالکریم (1394). شناخت‌نامه تنزیلی سوره‌های قرآن کریم، قم: تمهید.
  4. بهجت‌پور، عبدالکریم (1389). همگام با وحی تفسیر تنزیلی (ویراست دوم). قم: تمهید.
  5. خامنه‌ای، سیدعلی (1401). تفسیر سوره مجادله. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  6. رضا، محمد رشید (1414ق). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، دارالمعرفة‏.
  7. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  8. فضل‌الله، سید محمدحسین (1419ق). من وحی القرآن، بیروت: دارالملاک.
  9. قطب، سید (1425ق). فى ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق‏.
  10. مدرسی، سید محمدتقی (1419ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین.
  11. مراغى، احمد بن مصطفى. ‏تفسیر المراغى‏، بیروت: دارالفکر، بی‎تا.
  12. مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیرنمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیة.