پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

روش تفسیری و رویکرد حکمرانی تفسیر سوره حشر حضرت آیت‌الله‌ العظمی خامنه‌ای (مدظلّه‌العالی) در تطبیق با تفاسیر اجتماعی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مرکز آموزش تخصصی تفسیر و علوم قرآن حوزه علمیه قم
2 دانش‌آموخته دکتری پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
تفسیر قرآن کریم از مهم‌ترین فعالیت‌های علمی آیت‌الله خامنه‌ای است که در سایۀ تلاش‌های سیاسی، اجتماعی ایشان چندان مطرح نشده است. ایشان در دو دورۀ قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با رویکردی اجتماعی و متناسب با شرایط و مسائل جامعه، به این مهم اشتغال داشتند. در دوران ریاست جمهوری معظّم‌له، درد‌آشنایی و اشراف جامع‌تر به مسائل جامعه، زمینه‌ساز برگزاری جلسات تفسیر سورۀ حشر شد که مضمونی مشابه شرائط آن روزگار جامعۀ ایرانی داشت. فهم تفسیری ایشان با دو عامل تدبّر و تطبیق ترکیب شده و مجموعه‌ای از قواعد حکمرانی قرآنی را در اختیار مخاطبان قرار داده است و همین ویژگی سبب تمایز تفسیر معظم‌له از سایر تفاسیر اجتماعی شده است. ما در این مقاله با تشریح نمونه‌ای، به تبیین روش تفسیری ایشان پرداختیم و با روش توصیفی- تحلیلی به قواعدی از حکمرانی قرآنی دست یافتیم که در تطبیق آن‌ها با آراء دیگر مفسّران اجتماعی که پرداختی به آن نداشتند، آشکارکنندۀ ویژگی ممتاز تفسیر آیت‌الله خامنه‌ای در پرداخت به مسائل اجتماعی است. قواعدی مانند: غلبۀ قوانین الهی، ضرورت تکیه بر تودۀ مردم، فلسفه جهاد اسلامی، اجتناب‌ناپذیر بودن دفع افسد به فاسد، ممنوعیت ایجاد شکاف طبقاتی، ضرورت همدلی مؤمنان، پرهیز از خود‌فراموشی اجتماعی.
کلیدواژه‌ها

  1. کتاب‌ها

    1. آلوسى، محمود بن عبدالله. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. چاپ اول. بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
    2. ابن‏عاشور، محمدطاهر. (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور. چاپ اول. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
    3. خامنه‌ای، علی. (1401ش). تفسیر سوره‌ی حشر. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای، انتشارات انقلاب اسلامی.
    4. خامنه‌ای، علی. (1393ش). مروری بر مبانی، روش و قواعد تفسیری حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای مدظله‌العالی در تفسیر سوره توبه. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، انتشارات انقلاب اسلامی.
    5. اصفهانى، حسین بن محمد راغب. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. لبنان – سوریه: دار العلم - الدار الشامیة.
    6. صدر، شهید سید محمدباقر. (1417ق). اقتصادنا. چاپ اول. قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
    7. طباطبایى، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    8. عاملى، حرّ. (1409ق). وسائل الشیعة. چاپ اول. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.
    9. عاملى، یاسین عیسى. (1413ق) الاصطلاحات الفقهیة فی الرسائل العملیة. چاپ اول. بیروت: دار البلاغة للطباعة و النشر و التوزیع.
    10. فضل الله، محمد حسین. (1419ق). من وحى القرآن. چاپ اول. بیروت: دار الملاک.
    11. قطب، سید. (1425ق). فى ظلال القرآن. چاپ سی و پنجم. بیروت: دار الشروق.
    12. مؤدّب، سید رضا. (1380ش). روشهاى تفسیر قرآن. چاپ اول. قم: اشراق.
    13. مدرسى، محمدتقى. (1419ق). من هدى القرآن. چاپ اول. تهران: دار محبی الحسین.
    14. مجلسى، محمد باقر. (1403 ق) بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. چاپ دوم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    15. مراغى، احمد مصطفى. (بی تا). تفسیر المراغى. چاپ اول. بیروت: دار الفکر.
    16. مظفر، محمود. (1392ق). إحیاء الأراضی الموات. چاپ اول. قاهره: المطبعة العالمیة.
    17. معرفت، محمّد هادى. (۱۳۷۷ش). التفسیر و المفسّرون فى ثوبه القشیب. چاپ اول. مشهد: الجامعة الرضویة للعلوم الاسلامیة.
    18. مغنیه، محمدجواد. (1424ق). التفسیر الکاشف. چاپ اول. قم: دار الکتاب الإسلامی.
    19. مکارم شیرازى، ناصر. (1371ش). تفسیر نمونه. چاپ دهم. تهران: دار الکتب الإسلامیة.

     

    مقالات علمی

    1. اخترشهر، علی. (1401ش). اصول و روش حکمرانی مطلوب در انقلاب اسلامی با رویکردی بر اندیشه مقام معظم رهبری، فصلنامه علمی – پژوهشی سیاست متعالیه. شماره 37. صفحات 158-178.
    2. ستاریان، محمدامین، گرجى ازندریانى، مهدی. (1402ش). پیاده‌سازی رویکردی نسخ مشروط در استخراج اصول حکمرانی با محوریت سوره برائت در اندیشه آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی). فصلنامه علمی پژوه‌نامه فقه و علوم اسلامی. شماره 4. صفحات 131-145
    3. محمدی، نرگس. (1402ش). بررسی گرایش‌ها و روش‌های تفسیری مقام معظم رهبری. مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی. شماره 48. صفحات 99 – 111.
    4. میرصفی، سیّده فاطمه حسینی. (1393ش). گرایش اجتماعی در المیزان فی تفسیر القرآن. دو فصلنامه علمی. تخصصی اندیشه علاّمه طباطبائی (ره). شماره اول. صفحات 131-145.
    5. نوده فراهانی، امیر. (1400ش). شاخص‏های حکمران و حکمرانی اسلامی با نگاهی به آرای مقام معظم رهبری. مقالات اولین همایش ملی حکمرانی اسلامی. بارگذاری شده در تارنمای: https://governanceschool.ir/fa