پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

«تحوّل اجتماعی هوشمندانه» در اندیشه حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) و مقایسه آن با الگوی برگرفته از آیه 256 سوره بقره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده الهیات
چکیده
تک‌تک آیات قرآن کریم به‌مثابه قوانین اساسی زندگی بشرند و این مهم در جایگاه تمدن‌سازی اسلامی قابل‌نفی نیست؛ کما اینکه در همین زمینه، شناخت اندیشه‌های امامین انقلاب نیز وظیفه آحاد نخبگان دغدغه‌مند است. با نگاه تجمیعی به دو پیش‌فرض مذکور، مسأله پژوهش چنین طرح شد که آیا می‌توان با ارائه نظرات آیت‌الله خامنه‌ای که همواره با قرآن‌ مأنوسند، بر آیات کلام‌الله مجید، برای هر نظر ایشان به الگویی قرآنی دست یافت؟ فرضیه کلی نگارنده این است که پاسخ به این پرسش مثبت است؛ اما به‌دلیل محدودیت جستار، این فرضیه را در ذیل آیه 256 سوره بقره و براساس نظرات آیت‌الله خامنه‌ای درخصوص کلیدواژه «تحول اجتماعی» آزموده است. روش پژوهش نیز چنین تعیین شد که در مرحله نخست، براساس داده‌های متکی به ظواهر الفاظ در آیه، الگویی از رشدیافتگی مفروض در آیه که سویه تعالی‌گرایی دارد ترسیم شود؛ سپس براساس نظرات معظم‌له، چارچوبی از تحول اجتماعی هوشمندانه تبیین گردد؛ درنهایت در گام سوم، چارچوب به‌دست‌ آمده از نظریات معظم‌له در ذیل این کلیدواژه، بر الگوی ذکرشده از آیه عرضه و به‌صورت مقایسه‌ای در جدول درج شود. رهاورد پژوهش تأیید اولیه فرضیه کلی نگارنده است که البته اثبات نهایی آن با انجام پژوهش‌های بیش‌تر قابل‌حصول خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

  1. فارسی

    1. قرآن کریم.
    2. ایازی، محمدعلی (1380). جامعیت قرآن. رشت: کتاب مبین.
    3. بروجردی، سیدحسین (1371-1383). جامع احادیث الشیعه. جلد یک، قم: نشر مصحف.
    4. پارسا، فروغ و نرجس توکلی‌محمدی (1401). «بازخوانی تفسیر «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ» در پرتو نظریه انسجام...». مطالعات تفسیری. شماره چهل و نهم. صفحات 53-70.
    5. تفلیسی، حبیش بن ابراهیم (1371). وجوه القرآن. تهران: دانشگاه تهران.
    6. الحائری الاصفهانی‌، محمدحسین (1404ق). الفصول الغرویة فی الأصول الفقهیة. قم: دار احیاء العلوم الاسلامیه.
    7. دیبایی صابر، محسن (1397). «تبیین شاخص‌های تحول اسلامی از منظر مقام معظم رهبری و نقش آن در شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی». تهران: چهارمین همایش ملی تمدن نوین اسلامی.
    8. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. جلد یک. بیروت: دارالقلم.
    9. زمخشری، محمود (1998م). أساس البلاغة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    10. صافی، محمود (1418ق). الجدول فی إعراب القرآن و صرفه و بیانه مع فوائد نحویة هامة. دمشق: دارالرشید.
    11. طباطبایى، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان‌ فى‌ تفسیرالقرآن. جلد دوم. چاپ پنجم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    12. طبرانی، أبوالقاسم (2008). التفسیر. جلد یک. قاهره: دارالحرمین.
    13. عسگری، حسن‌بن‌عبدالله (1400ق). الفروق فی اللغه. جلد یک. بیروت: دارالآفاق الجدیده.
    14. عیاشی، محمد بن مسعود (1380ق). تفسیر العیاشی. جلد یک. تهران: المطبعة العلمیة.
    15. کامیاب، حسین و احمد قدسی (1391). «بررسی شبهه جهاد ابتدایی در تفسیر آیه «لا اکراه فی الدین»؛ مطالعات تفسیری.شماره یازده. صفحات 7-32.
    16. فخررازی، محمدبن عمر (1420ق). مفاتیح الغیب. جلد هفتم. چاپ سوم. بیروت:‏ داراحیاء التراث العربى.
    17. مجلسى، محمد باقر (1403ق). بحار الأنوار. جلد دوم. چاپ دوم. بیروت: بی‌نا.
    18. محمدی، علیرضا (1401). «بررسی آیه لا اکراه فی الدین». مطالعات تطبیقی کلام، شماره نوزده. صفحات 9-30.
    19. مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. جلد دوم. تهران: دارالکتب السلامیه.
    20. هدایتی فریفته، مهدی ناجی (1398). «الگوی نظام‌مند تحول بنیادین در آموزش و پرروش از منظر مقام معظم رهبری». نشریه پویش در آموزش علوم انسانی دانشگاه فرهنگیان، شماره شانزده.