پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

احکام و قضایای حکمرانی در دیدگاه تفسیری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) براساس تفسیر سوره منافقون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه سطح 4 حوزه علمیه قم، رشته تفسیر و علوم قرآن
چکیده
مفسران، همواره قرآن را با روش‌ها و گرایش‌های مختلفی تفسیر کرده‌اند که دو گرایش اجتماعی و سیاسی، از گرایش‌های نوظهور در دانش «تفسیر» است. گرایش سیاسی نیز دارای رویکردهای متنوعی می‌باشد که رویکرد «حکمرانی» از جدیدترین رویکردهاست و در میان مفسران، آیت‌الله ‌خامنه‌ای تنها مفسری می‌باشد که با این رویکرد، برای درمان مشکلات سیاسی از قرآن مدد جسته است. اثر حاضر با روش توصیفی - تحلیلی در مطالعه تفسیر معظم‌له بر سوره منافقون، مدعی است ایشان ابتدا با تدبر در آموزه‌های قرآن، آنان را عمق بخشیده، با توسعه در مدلول این آموزه‌ها، از آنان قضایایی را اصطیاد کرده و با تطبیق حداکثری این قضایا بر شرایط امروز امت اسلامی، سعی نموده، آن تعلیمات را برای عصر حاضر کاربردی گرداند. معظم‌له بر پایه همین روش، در تفسیر «سوره منافقون» به نکات متعددی اشاره می‌کند که مباحث مطرح‌شده در تفسیر این سوره را می‌توان ذیل دو حکم کلی در عرصه حکمرانی ازجمله ابداعات و امتیازات تفسیری ایشان دانست. منطبق بر موضوع سوره منافقون، حکم نخست، به شناخت درون خباثت‌آلود منافقان مربوط است. از بیانات آیت‌الله خامنه‌ای ذیل این حکم، شش قضیه را می‌توان استفاده کرد که «خاستگاه نفاق» و «عامل مرگ قلب منافق» ازجمله این موارد است. حکم دوم نیز به تبیین وظیفه رهبر جامعه اسلامی و آحاد امت در قبال منافقان و تحرکات خائنانه آنان اختصاص دارد. از بیانات معظم‌له ذیل این حکم نیز پنج قضیه استفاده شده که «لزوم شدت عمل در قبال منافقان» و «ضرورت برخورد با نفاق جریانی» دو نمونه ازین قضایاست. مقاله پیش‌رو مدعی است ایشان با «رویکرد حکمرانی»، احکام و قضایای مختلفی را اصطیاد کرده و با تدبر سپس تطبیق، این تعالیم را به متنی کاربردی و عملیاتی در عرصه زندگی جامعه اسلامی تبدیل نموده است.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌عاشور، محمد طاهر (1420ق). التحریر و التنویر. چاپ اول0 لبنان- بیروت:، مؤسسة التاریخ العربی‏.
  3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. چاپ سوم. محقق: میردامادى، جمال‌الدین‏. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دارصادر‏.
  4. بهجت‌پور، عبدالکریم (1394). شناخت نامه تنزیلی سوره‌های قرآن کریم. چاپ اول. قم: تمهید.
  5. خامنه‌ای، سیدعلی (بهار 1402). تفسیر سوره منافقون. چاپ دوم. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  6. خوئی، سید ابوالقاسم (1430ق). البیان فی تفسیر القرآن. چاپ اول. ایران- قم: موسسة احیاء آثار ‌الامام الخوئی.
  7. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. محقق: داوودى، صفوان عدنان. چاپ اول. بیروت- دمشق:، دارالقلم-الدار‌الشامیة‏.
  8. سید قطب (1425ق). فی ظلال القرآن. چاپ سی و پنجم. لبنان- بیروت‏: دارالشروق‏.
  9. طباطبایی، سید محمد حسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. لبنان- بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
  10. فضل‌الله، سید محمد حسین (1419ق). من وحی القرآن. چاپ اول. لبنان- بیروت‏: دارالملاک‏.
  11. مارک‌بور (1397). حکمرانی مقدمه‌ای بسیار کوتاه. مصلح عرفان، کریم میان زهره. چاپ اول. ایران- تهران: نشر کرگدن.
  12. مدرسی، سید محمد تقی (1419ق). من هدی القرآن. چاپ اول. ایران- تهران: دارمحبی‌الحسین‏.
  13. مراغی، احمد مصطفی (بی‌تا). تفسیر المراغی. چاپ اول. لبنان- بیروت:‏ دارالفکر.
  14. مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. چاپ دهم. ایران- تهران: دارالکتب‌الإسلامیة