پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

مبانی فقهی نظریۀ مقاومت در روابط بین‌الملل با تأکید بر آراء و اندیشه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظلّه‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته مجتمع آموزش عالی فقه، جامعه المصطفی العالمیه
2 سطح 4 گرایش فقه و اصول حوزه علمیه قم / استادیار جامعة المصطفی العالمیة
چکیده
پژوهش حاضر از مبانی فقهی نظریۀ مقاومت در روابط بین‌الملل بحث می‌کند. نظریۀ مقاومت که از سوی کشورهای مخالفِ وضع موجودِ نظام بین‌الملل مطرح شده، بر آن است که در نظام بین‌الملل کنونی، مناسباتِ معطوف به «سُلطه» مطرح می‌ّباشد و این نوع مناسبات با اصول اسلامی و انسانی هم‌خوانی ندارد. ازهمین‌رو تلاش می‌کنند تا «مقاومت» را در برابر نظام سلطه عملی و ترویج نمایند. مخالفان نظریۀ مقاومت از سوی دیگر، در تلاشند این نظریه را بی‌اساس و فاقد مبانی جلوه دهند. از اینجا این مسأله صورت‌بندی می‌شود که نظریۀ مقاومت در روابط بین‌الملل، واجد مبانی فقهی یا فاقد آن است. ازآن‌رو که حامیان این نظریه، آن را دارای مبانی فقهی و نظری می‌دانند، اینک با این پرسش اساسی مواجه خواهیم بود که مبانی فقهی نظریۀ مقاومت در روابط بین‌الملل کدامند؟ در پاسخ پرسش مزبور، پژوهش پیش‌رو این فرضیه را به آزمون می‌گذارد که نظریۀ مقاومت دارای مبانی فقهی مستحکمی، همچون قاعدۀ نفی سبیل، اصل عدالت، قاعدۀ حرمت کمک به گناه و تجاوز، قاعدۀ لاضرر، اصل عزّت و نظریۀ جهاد است. هدف‌های پژوهش عبارتند از: پشتوانه‌دار کردن نظریۀ مقاومت به‌لحاظ فقهی و نظری، کمک به شفافیت آن در ابعاد مختلف و تبیین هرچه بیش‌تر آن در چارچوب توصیۀ ششم بیانیۀ گام دوم انقلاب اسلامی. تحقیق حاضر، با بهره‌گیری از شیوۀ توصیفی‌ - تحلیلی، ضمن تبیین و تحلیل اصول و قواعد یادشده، از ادلۀ آن‌ها به این یافتۀ مهم رهنمون می‌شود که ارتباط مستحکمی بین نظریۀ مقاومت و هریک از آن اصول و قواعد در حد بنا و مبنا وجود دارد؛ امری که عمده نوآوری پژوهش حاضر دربارۀ نظریۀ مقاومت به‌عنوان مصداقی از نظریۀ بومی و اسلامی روابط بین‌الملل بدان معطوف است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. قرآن کریم
  2. اندیشکدۀ برهان (1398). عزت ملی؛ بررسی تطبیقی عزت‌طلبی و یا تحقیرپذیری در سیاست خارجی ایران. تهران: دیدمان.
  3. بجنوردی، سید حسن (1419ق). القواعد الفقهیه. محقق و مصحح مهدی مهریزی و محمدحسن درایتی. قم: نشر الهادی.
  4. پاینده، ابوالقاسم (1382). نهج‌الفصاحه (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول(ص)‏). تهران: دنیای دانش. چاپ چهارم.
  5. پوراحمدی، حسین (به اهتمام) (1389). اسلام و روابط بین‌الملل: چارچوب‌های نظری، موضوعی، تحلیلی. تهران: دانشگاه امام صادق (ع). چاپ اول.
  6. تویسرکانی، محمدرضا (1400). مبانی قرآنی نظریۀ مقاومت. تهران: فاتحان.
  7. خامنه‌ای، سیدعلی (1398). اندیشۀ مقاومت. گردآورنده: سعید صلح میرزایی. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ اول.
  8. خامنه‌ای، سیدعلی (بی‌تا). بیانات. بی‌جا. بی‌نا. در نرم افزار حدیث ولایت.
  9. دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامۀ دهخدا (شانزده جلدی). جلد چهاردهم. چاپ دوم از دورۀ جدید. تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  10. شریعتی، روح‌الله (1393). قواعد فقه سیاسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. چاپ دوم.
  11. شکوری، ابوالفضل (1377). فقه سیاسی اسلام. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
  12. صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌الله (1386). جهاد در اسلام. تهران: نشر نی. چاپ دوم.
  13. صدوق، محمدبن علی بن بابویه (1413ق). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏. چاپ دوم‏.
  14. ضیائی‌فر، سعید (1393). فلسفۀ علم فقه. تهران: سمت و انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  15. طاهری خرم‌آبادی، سیدحسن (1380). جهاد در قرآن. قم: بوستان کتاب.
  16. طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه قم. چاپ پنجم.
  17. طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصر خسرو. چاپ سوم.
  18. عاملی، محمدبن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. تهران: مؤسسۀ آلُ البیت (ع).
  19. علوی سیدمحمود (1385). مبانی فقهی روابط بین‌الملل. تهران: امیرکبیر.
  20. عمید، حسن (1371). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیر کبیر. چاپ هشتم.
  21. قرائتی، محسن (1383). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن. چاپ یازدهم.
  22. قمی، علی بن ابراهیم (1367ش). تفسیر قمی. قم: دارالکتاب. چاپ چهارم.
  23. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ چهارم.
  24. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. چاپ دوم.
  25. مصباح‌یزدی، محمدتقی (1394). جنگ و جهاد در قرآن. تدوین و نگارش محمدحسین اسکندری و محمدمهدی نادری قمی. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  26. مطهری، مرتضی (1382). جهاد. تهران: انتشارات صدرا. چاپ سیزدهم.
  27. مکارم‌شیرازی، ناصر (و دیگران) (1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ دهم.
  28. موحدی لنکرانی، محمد فاضل (1383). القواعد الفقهیه. قم: مرکز الفقه الائمه الاطهار(ع).
  29. میراحمدی، منصور (1389). «گفتمان اسلامی و گفتمان جهانی» در حسین پوراحمدی (به اهتمام). اسلام و روابط بین‌الملل (مجموعه مقالات). تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
  30. نجفی، محمدحسن (1392ق). جواهرالکلام. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ هفتم.
  31. Chernoff, Fred (2007). Theory and Metatheory in International Relations: concepts and contending accounts. NewYork: Palgrave Macmillan.
  32. Cox, Robert (1981). production, power and world order.128; quoted from, Fred Chernoff. Theory and Metatheory in International Relations: concepts and contending accounts. New York: Palgrave Macmillan, 2007.
  33. Dougherty, James E. and Pfaltzgraff, Robert L. (2001). Contending Theories of International Relations: a comprehensive Survey. Fifth Edition. New York: longman.