پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

بررسی نظریه ضرورت تأمین هزینه‌های جانبی مضاربه و تعیین محل و مصادیق آن با تأکید بر اندیشه‌های فقهی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظلّه‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
احمد مرتاضی 1
رقیه قاسمی 2
1 دانشیار رشته فقه و مبانی حقوق دانشگاه تبریز
2 کارشناس ارشد فقه و حقوق خصوصی دانشگاه تبریز
10.22034/rjfis.2024.476987.1084
چکیده
درخصوص مخارج سفر تجاری مضارب، اقوال مختلفی یافت می‌شود؛ ازجمله: 1) لزوم تأمین تمام مخارج 2) لزوم تأمین مخارج مازاد حضر 3) عدم لزوم تأمین مخارج. برای ضرورت تأمین تمام نفقه سفر مضارب به اطلاق عقد مضاربه، صحیحه علی بن جعفر و اجیر بودن عامل برای مالک و برای قول دوم به تعلق ربح به مالک و اجماع و برای قول سوم نیز به عدم فرق بین نفقه حضر و سفر و جلوگیری از تصرف در مال غیر، استدلال‌شده که پس از بیان تفصیلی اقوال و بررسی نقادانه ادله، درستی قول نخست که آیت‌الله خامنه‌ای نیز بر آن رأی هستند، نتیجه گردید. نسبت به محل تأمین مخارج نیز سه دیدگاه دیده می‌شود: 1) اصل سرمایه حتی با وجود کسب سود؛ 2) سود حاصله؛ 3) اصل سرمایه درصورت عدم حصول سود. تحقیقات نشان می‌دهد استدلال نظریه‌هایی که به تأمین نفقه از محل سود یا اصل سرمایه رأی داده‌اند منطقی نیست و حق آن است که با عنایت به ادله‌ای مانند اصل عدم توقف تأمین نفقه به حصول سود، انصراف نقص به سود، ارتکاز عرفی و صحیحه علی بن جعفر؛ درصورت کسب سود، هزینه سفر از محل سود تأمین شود و درصورت عدم حصول سود، تأمین نفقه از اصل سرمایه، صحیح به‌نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها
مضاربه
نفقه مضارب
مخارج مضاربه
نفقه عامل
آیت‌الله خامنه‌ای
موضوعات
  1. اردبیلی، سیدعبدالکریم (1421). فقه المضاربة. قم: دانشگاه مفید.
  2. بحرانی، یوسف (1405). الحدائق الناضرة. قم: انتشارات اسلامی.
  3. حائری، سیدعلی (بی­تا). ریاض المسائل. قم: مؤسسه آل­البیت­ (ع).
  4. حرّعاملى، محمد (1409). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل­البیت­ (ع).
  5. حکیم، سیدمحسن (1416). مستمسک العروة الوثقی. قم: دارالتفسیر.
  6. خامنه­ای، سیدعلی (1395). رساله‌ی آموزشی(2): احکام معاملات(مطابق با فتاوای مرجع عالی‌قدر حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی). تهران: فقه روز وابسته به انتشارات انقلاب اسلامی.
  7. خامنه­ای، سیدعلی (1414). درر الفوائد فی أجوبه القائد. تهران: ستاره.
  8. خامنه­ای، سیدعلی (1390). ره­توشه قضائی: استفتائات قضایی از محضر مرجع عالیقدر عالم تشیع حضرت آیه‌الله‌العظمی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب. قم: مرکز تحقیقات فقهی حقوقی قوه قضائیه‏‫. نشر قضا.
  9. خویی، سیدابوالقاسم (1418). موسوعة الامام الخویی. قم: إحیاء آثار الخوئی.
  10. سبحانی، جعفر (1414). نظام المضاربة. قم: مؤسسه امام صادق­ (ع).
  11. سبزواری، سیدعبدالاعلی (1413). مهذب الاحکام. قم: موسسه المنار.
  12. سیوری، مقداد (1404). التنقیح الرائع. قم: کتابخانه مرعشی.
  13. شبیری‌زنجانی، سیدموسی (1398). درس خارج فقه(کتاب مضاربه). جلسات 58 و 59. مورخه 20/12/98.
  14. شیخ طوسی، محمد (1407). الخلاف. قم: انتشارات اسلامی.
  15. شیخ طوسی، محمد (1387). المبسوط فی الفقه الامامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
  16. شهیدثانی، زین­الدین (1410). الروضة البهیة. قم: داوری.
  17. شهیدثانی، زین­الدین (1413). مسالک الأفهام. قم: المعارف الإسلامیة‌.
  18. عاملی، سیدجواد (1419). مفتاح الکرامة. قم: انتشارات اسلامی.
  19. علامه حلی، حسن (1414). تذکرة الفقهاء. قم: موسسه آل­البیت­ع.
  20. فاضل آبی، حسن (1417). کشف الرموز. قم: انتشارات اسلامى.
  21. فخرالمحققین، محمد (1387). ایضاح الفوائد. قم: اسماعیلیان.
  22. فیض کاشانی، محمدحسین (بی­تا). مفاتیح الشرایع. قم: کتابخانه مرعشی.
  23. کاشف الغطاء، حسن (1422). انوارالفقاهة-کتاب المضاربة. نجف: موسسه کاشف­الغطاء.
  24. محقق کرکی، علی (1414). جامع­المقاصد. قم: مؤسسه آل­البیت­ (ع).
  25. مقدس­اردبیلی، احمد (1403). مجمع الفایدة و البرهان. قم: انتشارات اسلامی.
  26. موسوی خمینی (امام)، سیدروح الله (1422). العروة الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی. تهران: تنظیم و نشر آثار امام (ره).
  27. موسوی خمینی (امام)، سیدروح الله (بی­تا). تحریرالوسیلة. قم: دارالعلم.
  28. موسوی گلپایگانی، سیدمحمدرضا (1413). هدایة العباد. قم: دارالقرآن­الکریم.
  29. میرزای قمی، ابوالقاسم (1413). جامع الشتات. تهران: کیهان.
  30. نجفی، محمدحسن (1404). جواهر الکلام، بیروت: إحیاء التراث العربی.
  31. یزدی طباطبایی، سید محمدکاظم (1428). العروة الوثقی مع التعلیقات. قم: مدرسه امام علی (ع).