پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

تحلیل کارکرد روایات تفسیری در اندیشه تفسیری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 طلبه سطح چهار، رشته تفسیر تطبیقی، مدرس حوزه و دانشگاه ،مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر (س)
2 طلبه سطح سه،مجتمع آموزش عالی حوزوی
چکیده
آیت‌الله خامنه‌ای از مفسران قرن معاصر بوده که در تفاسیر خود از روایات تفسیری نیز بهره جسته است. ایشان از مفسران قرن معاصر بوده که در تفاسیر خود از روایت‌های تفسیری نیز بهره جسته است. ازآنجاکه روایات و آثار منقول معاصران نزول، بخشی از واقعیت تفسیر قرآن را به‌خود اختصاص داده و قرآن‌پژوهان همواره توجه خاصی به روایات مبذول داشته‌اند، پژوهش حاضر درصدد تحلیل کارکرد روایت‌های تفسیری در اندیشه تفسیری معظم‌له می‌باشد. ایشان در کتب تفسیری خود علاوه‌بر استفاده از روش تفسیری قرآن به قرآن، از روش عقلی و علمی  نیز بهره گرفته و در بسیاری از موارد برای رسیدن به ‌معنای آیات از احادیث و روایات تفسیری نیز استفاده کرده و ضمن استفاده از روایات نگاهی جامع نیز به همه منابع تفسیری داشته‌اند. نگارنده درصدد است با روش تحلیل محتوای روایات تفسیری، کارکردهای متنوع آن‌ها را با تمرکز بر نمونه‌های موردی در فهم و تفسیر آیات قرآنی با تأکید بر دیدگاه‌، مبانی و روش  تفسیری آیت‌الله خامنه‌ای در کتب تفسیری مکتوب ایشان که شامل تفسیر سوره‌های حمد، بقره، برائت، ممتحنه، حشر، تغابن و جمعه است، با استفاده از منابع کتابخانه ای تبیین و بررسی کند. کارکردهای روایات تفسیری در اندیشه تفسیری رهبری عبارتند از: فضایل‌ قرآن‌، تشریح اسباب  و فضای نزول، تبیین واژگان و لایه‌های معنایی، توضیح واژگان کلیدی، روایات تبیین و تصحیح اصول اعتقادی‌، بهره‌گیری از تمثیل، روایات ناظر به جری و تطبیق، تبیین احکام شرعی و اختلاف قرائات و تبیین حکمت. هرچند این موارد حصر عقلی نداشته و با تحقیقات بیش‌تر می‌توان به موارد دیگری دست یافت.
کلیدواژه‌ها

  1. کتاب‌ها

    1. قرآن کریم.
    2. بابائی، علی‌اکبر. (1391). بررسی مکاتب و روش‌های تفسیری. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    3. جمعى از نویسندگان‏. (1382). آشنایى با قرآن‏. تهران‏: امیر کبیر. چاپ چهارم‏.
    4. خامنه‌ای، سیدعلی. (1401). تفسیر سوره برائت. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ هشتم.
    5. خامنه‌ای، سیدعلی. (1401). تفسیر سوره ممتحنه.تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ چهارم.
    6. خامنه‌ای، سیدعلی. (1401). تفسیر سوره جمعه. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ چهارم.
    7. خامنه‌ای، سیدعلی. (1401). تفسیر سوره بقره. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ دوم.
    8. خامنه‌ای، سیدعلی. (1401). تفسیر سوره حشر. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ دوم.
    9. خامنه‌ای، سیدعلی. (1401). تفسیر سوره حمد. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ سوم.
    10. خامنه‌ای، سیدعلی. (1401). تفسیر سوره تغابن.تهران: انتشارات انقلاب اسلامی. چاپ سوم.
    11. خامنه‌ای، سیدعلی. (1401). مروری بر مبانی. روش و قواعد تفسیری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در سوره توبه. تهران: انقلاب اسلامی.
    12. خوئی، سیدابوالقاسم. (1408ق).البیان.بیروت:دارالزهراء.
    13. ذهبی، محمدحسین. (1976م).التفسیر و المفسرون .بی جا:دار الکتب الحدیث.
    14. رضایى‌اصفهانى‏. (1382)محمد على. درسنامه روش‌ها و گرایش هاى تفسیرى قرآن‏.قم‏: مرکز جهانى علوم اسلامى‏.
    15. رستمی، علی‌اکبر. (1380).آسیب‌شناسی و روش‌شناسی تفسیر معصومان. رشت: کتاب مـبین.
    16. زبیدى، مرتضى محمد بن محمد. (1414 ق).تاج العروس من جواهر القاموس.‏بیروت‏دار الفکر.
    17. سـیوطی، جـلال‌الدین. (بی‌تا) .الاتقان فی علوم القرآن؛ قم: منشورات الشریف رضی.
    18. سـیوطی، جلال‌الدین . (1404ق).الدر المنثور فی تفسیر الماثور .قم:کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
    19. صالح بن عبد العزیز، آل شیخ (بی‌تا). شرح مقدمه التفسیر.نرم افزار مکتبه الشامله.
    20. طباطبایی، سید محمدحسین. (1393ق).المیزان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: مؤسسۀ الاعلمی.
    21. طباطبایی، سید محمدحسین. (1353).قرآن در اسلام‏.تهران‏: دار الکتب الاسلامیه‏.چاپ دوم.
    22. طباطبایی، سید محمدحسین. (1374).ترجمه تفسیر المیزان.قم:دفتر انتشارات اسلامی.
    23. طریحى، فخر الدین بن محمد. (1375).مجمع البحرین‏.تهران‏: مرتضوی. چاپ سوم.
    24. عیسی زاده، نیکزاد. (1397). تفسیر تطبیقی روایی.جزوه درسی مقطع دکترا.تهران:مدرسه علمیه تخصصی کوثر.
    25. فراهیدى، خلیل بن احمد. (1409 ق)‏.کتاب العین‏.قم:هجر.چاپ دوم.
    26. قرشی، سید علی اکبر.(1378). قاموس قرآن.تهران:دارالکتب الاسلامیه.
    27. مسعودی، عبد الهادی. (1396). مبانی.منابع و روش تفسیر روایی جامع.تهران:دارالحدیث.
    28. مصطفوی حسن. (1368). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم.تهران:وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    29. معرفت. محمدهادی‌. (1419ق). التفسیر‌ و المفسرون فی ثوبة القشیب؛ مشهد: دانشگاه علوم رضوی. الطبعة الاولی.

    مقالات
    30. دیاری بیدگلی، محمدتقی. (1390). "نقش و کارکرد روایات تفسیری معصومان (ع) با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی". دو فصلنامه حدیث پژوهی. سال سوم. شماره 5.