پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

بایسته‌های روش‌شناسانه از رویکرد سیستماتیک به گزاره‌های دینی و شیوه صورت‌بندی آن‌ها در حل مسائل اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فلسفه تطبیقی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران
چکیده
با صنعتی و سکولارشدن فرهنگ، فعالیت‌های اجتماعی، نهاد دین محدود و به‌تدریج به حاشیه رانده شد. تفسیر ساختاری از گزا‌ره‌های دینی، در اثبات معقولیت و حکمت بنیان بودن نظام اعتقادی و رفتاری، شکل‌گیری فهم عمیق از دین و ساخت نظامات اجتماعی و جامعه‌پذیری آن‌ها موثر است. بر این اساس متألهان دینی کوشیده‌اند زندگی اجتماعی مبتنی بر ایمان را صورت‌بندی و گسترش صنعت و فناوری را با هویت دینی خود نه‌تنها هماهنگ کنند، بلکه ساخت آن را مبتنی بر هویت دینی نمایند. این تلاش مستلزم طرح دین به‌عنوان یک کلّ منسجم و جهان‌شمول بوده تا ذیل آن، الهی‌دانان بتوانند پاسخ‌های الهیاتی مناسب به نیازهای انسان معاصر را مطرح کنند. بااین‌حال میزان اعتبار سیستماتیک‌ بودن دین، وابسته به نوع مواجهه الهی‌دانان با گزاره‌های دینی و روش صورت‌بندی گزاره‌ها در حل مسائل اجتماعی است. از سوی دیگر دین فراتر از تعیین‌کننده برنامه شخصی و وظایف و مناسک شرعی یک فرد بوده و مبدل به منتقد و مؤسس ساختارهای اجتماعی و سیاسی می‌شود، بر این اساس نظامات اجتماعی برآمده از متن دین در جامعه پایه‌ریزی می‌گردد. این مقاله درصدد با مقایسه تطبیقی در الهیات مسیحی و اسلامی، به بایسته‌های روش‌شناسانه و چگونگی مواجهه با گزاره‌های دینی و شیوه صورت‌بندی آن‌ها در حل مسائل اجتماعی، با تمرکز بر آراء و اندیشه‌های پل تیلیش و آیت‌الله خامنه‌ای، بپردازد؛ تا نمایانگر آن باشد که معقولیت گزاره‌های دینی، از هویت جمعی و منظومه‌ای در پاسخ به مسائل اجتماعی برخوردار هستند.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع فارسی

    1. قرآن کریم.
    2. انجیل یوحنا
    3. اقبال لاهوری. محمد (بی‌تا). احیای فکر دینی در اسلام. ترجمه احمد آرام. تهران: کانون نشر پژوهش‎های اسلامی. رسالت قلم. بی‎تا.
    4. پاکتچی، احمد (1395). گفتارهایی در فرهنگ و ارتباطات اسلامی (جلد دوم). تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
    5. حسینی خامنه‌ای، سیدعلی (1400). نرم افزار حدیث ولایت. بیانات و مکتوبات. انتشارات انقلاب اسلامی. تهران.
    6. حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی (1398). تفسیر سوره برائت. انتشارات انقلاب اسلامی. تهران.
    7. حسینی‌خامنه‌ای. سیدعلی (1396). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. ویرایش دوم. چاپ دوازدهم. قم: مؤسسه ایمان جهادی (صهبا).
    8. حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی (1400). تفسیر سوره مجادله. انتشارات انقلاب اسلامی. تهران.
    9. حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی (1399). تفسیر سوره تغابن انتشارات انقلاب اسلامی. تهران – ایران.
    10. حسینی‌خامنه‌ای، سیدعلی (1399). تفسیر سوره ممتحنه. انتشارات انقلاب اسلامی. تهران – ایران.
    11. جوادی‌آملی، عبدالله (1398). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. انتشارات اسراء. قم.
    12. غفاری، مصطفی (1398). از نیمه خرداد. انتشارات نهضت نرم افزاری. تهران.
    13. جوادی‌آملی، عبدالله (1390). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. اسراء.
    14. خسروپناه، عبدالحسین (1389). جریان‌شناسی فکری ایران معاصر. چاپ اول. قم: مؤسسه حکمت نوین اسلامی. حنا.
    15. خسروپناه، عبدالحسین (1393). روش شناسی علوم اجتماعی. موسسه حکمت و فلسفه ایران.
    16. خمینی (ره)، روح‌الله (1389). صحیفه امام. جلدهای ‏4 و 18. چاپ پنجم. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (عروج).
    17. رشاد، علی‌اکبر (1382). دین‎پژوهی معاصر. درنگ و درایتی در گفتمان‎های دینی سنتی. متجدد و مجدد. چاپ اول. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    18. عنایت، حمید (1385). سیری در اندیشه سیاسی عرب. چاپ ششم. تهران: امیر کبیر.
    19. معرفت، محمدهادی (1385). تفسیر و مفسران. جلد 2. چاپ سوم. قم: موسسه فرهنگی التمهید.
    20. نجفی، موسی (1374). در مجموعه تأملات سیاسی در تاریخ تفکر اسلامی. جلد 3. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.