پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

واکاوی دیدگاه «امکان جمع میان وثاقت و غلوّ» در آراء رجالی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران
3 دانش‌آموخته ارشد فلسفه و کلام اسلامی
چکیده
در مراتب جرح و تعدیل روات، شدیدترین برخوردها از سوی رجالیان متقدم با غالیان صورت گرفته و در مواجهه با این دیدگاه، دو اقدام صورت پذیرفته است: در عصر حاضر عده‌ای از رجال‌شناسان تلاش کرده‌اند با رفع اتهام غلوّ از برخی راویان، راهی برای پذیرش روایات آن‌ها بیابند و از دیرباز عده انگشت‌شماری حتّی با فرض احراز غلوّ، آن را مانعه‌الجمع با وثاقت راوی ندانسته‌اند. آیت‌الله خامنه‌ای ازجمله قائلان به امکان جمع میان وثاقت و غلوّ است و با ادله قابل‌ملاحظه‌ای، راهی برای اعتماد به برخی متهمان به غلوّ گشوده‌اند. چیستی منطق این دیدگاه، پرسشی است که پاسخ به آن، نقش بسیار مؤثری در بازسازی و جریان‌شناسی غالیان خواهد داشت. بر این اساس پژوهش حاضر درصدد است با شیوه اسنادی در گردآوری داده‌ها و روش تحلیلی - توصیفی به‌مثابه ابزار ارزیابی داده‌ها، به نقد این دیدگاه بپردازد. بخشی از یافته‌های تحقیق این‌چنین قابل‌گزارش می‌باشد: طرد کلّی روایات هریک از جریان‌های مورد تردید از سوی تمام رجالیان متقدم، ملازم با عدم وثاقت آن‌ها است و چون طرد کلّی روایات غلات از سوی تمام رجالیان متقدم ثابت نشده است، اثبات عدم وثاقت غلات با استفاده از رویکرد رجالیان متقدم، ممکن نیست. به‌دیگر سخن، ازآنجاکه دلیل دیگری جز رویکرد رجالیان متقدم برای عدم توثیق غلات وجود ندارد، نمی‌توان حکم کلّی به عدم وثاقت غالیان داد. از سوی دیگر منطقاً غلوّ مادام‌که در سطح یک نگرش اعتقادی مطرح باشد، زیانی به وثاقت راوی وارد نمی‌سازد و از این حیث تفاوتی با دیگر نگرش‌های اعتقادی مانند واقفیه، فطحیه و... نمی‌کند. با این وجود نمی‌توان از شناخت ماهیت غلوّ به‌مثابه معیار مهمی در تحلیل نوع مواجهه با غالیان چشم پوشید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابن طاووس، علی بن موسی. (بی‌تا). فلاح السائل. چاپ اول. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  2. ابن غضائری، احمد بن حسین. (1422ق). الرجال. چاپ اول. قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث.
  3. استرآبادی، محمد بن علی. (1422). منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال‏. چاپ اول. قم: موسسة آل البیت(علیهم السلام) لإحیاء التراث‏.
  4. پوری، امیرحسین. (1394). حدیث ضعیف (نگاهی به رویکرد قدمای شیعه). چاپ دوم. قم: دارالحدیث.
  5. حر عاملی، محمد بن حسن. (1416ق). تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. چاپ سوم. قم: موسسه. آل‌البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث.
  6. حسینی شیرازی، علیرضا. (1397). اعتبارسنجی احادیث شیعه؛ زیرساخت‌ها. فرایندها. پیامدها. چاپ دوم. تهران: سمت.
  7. حلّی، حسن بن یوسف. (1402ق). رجال العلامه الحلی. چاپ دوم. قم: الشریف الرضی.
  8. حلّی، حسن بن یوسف. (1371). ترتیب خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال‏. چاپ اول. مشهد: آستان قدس رضوى.
  9. خویی، ابوالقاسم. (1413ق). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. چاپ پنجم. بی‌جا: بی‌نا.
  10. خویی، ابوالقاسم .(1418). التنقیح فی شرح العروه الوثقی. چاپ اول. قم: تحت اشراف جناب آقای لطفی.
  11. داوری، مسلم. (1416ق). أصول علم الرجال بین النظریة و التطبیق‏. چاپ اول. بی‌جا: بی‌نا.
  12. رحمان ستایش، محمد کاظم. (1384). بازشناسى منابع اصلى رجال شیعه‏. چاپ اول. قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث‏.
  13. سبحانی، جعفر. (1410ق). کلیات فی علم الرجال‏. چاپ دوم. قم: حوزه علمیه قم. مرکز مدیریت.
  14. سیستانی، محمدرضا. (1398). قبسات من علم الرجال. چاپ دوم. قم: دارالفقه.
  15. شوشتری، محمدتقی. (1410ق). قاموس الرجال. چاپ دوم. قم: مؤسسة النشر الإسلامی‏.
  16. طوسی، محمد بن حسن. (1417ق). العدة فی أصول الفقه‏. چاپ اول. قم: ستاره‏.
  17. طوسی، محمد بن حسن . (1420ق). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول‏. چاپ اول. قم: مکتبة المحقق الطباطبائی.
  18. طوسی، محمد بن حسن . (1373). رجال الطوسی. چاپ سوم. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  19. ‏ طوسی، محمد بن حسن . (1414). الامالی. چاپ اول. قم: دار الثقافه.
  20. کشّی، محمد بن عمر. (1404ق). اختیار معرفة الرجال‏. چاپ اول. قم: موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث.
  21. ‏ کشّی، محمد بن عمر. (1430). رجال الکشّی. محقق: احمد حسینی. بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
  22. مامقانی، عبدالله. (1431ق). تنقیح المقال فی علم الرجال. چاپ اول. قم: موسسة آل البیت( علیهم السلام) لإحیاء التراث.
  23. مکارم‌شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه. چاپ دهم. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  24. نجاشی، احمد بن علی. (1365). رجال النجاشی. چاپ ششم. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  25. ‏ نفیسی، شادی و رضایی. حسین. (1400). بررسی آراء رجالیان درباره احمد بن علی بن کلثوم. پژوهش‌های قرآن و حدیث. دوره 54. شماره 2.
  26. نوری، حسین بن محمدتقی، 1429ق، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، چاپ اول، بیروت: موسسة آل البیت( علیهم السلام) لإحیاء التراث‏