پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

نقش ادبیات عرب در تفسیر قرآن با تأکید بر دیدگاه حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه تفسیر، جامعه ‌المصطفی العالمیه، قم، ایران
چکیده
تفسیر یا فهم صحیح قرآن کریم، نیازمند شناخت منابع تفسیر قرآن می‌باشد. یکی از منابع تفسیر قرآن، ادبیات عرب است که در معنای وسیع خود علم لغت، صرف و نحو، بلاغت و‌... را شامل می‌شود. ادبیات عرب بر سایر منابع تفسیر قرآن همچون قرآن کریم، روایات، منابع روایی، عقل، علوم تجربی و‌... اولویت دارد؛ زیرا از لحاظ ترتیب استفاده از منابع تفسیری، به‌کارگیری ادبیات عرب در فهم آیه مقدم بر سایر منابع می‌باشد و همچنین استفاده از سایر منابع تفسیر به‌ویژه قرآن و روایات، نیازمند شناخت ادبیات عرب است؛ بنابراین بررسی نقش ادبیات عرب در تفسیر قرآن، اهمیت خاصی دارد. از طرف دیگر عدم دست‌یابی به تحقیق مستقل و جامع در موضوع نقش ادبیات عرب در تفسیر قرآن، ضرورت بررسی موضوع مذکور را دوچندان می‌کند؛ بررسی نظرات آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین مفسران معاصر قرآن کریم درباره نقش ادبیات عرب در تفسیر ضرورت دارد. مقاله حاضر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و کتابخانه‌ای، درصدد بررسی نقش ادبیات عرب در تفسیر قرآن با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای است. ایشان درباره نقش ادبیات عرب در تفسیر قرآن به‌صورت نظری و عملی موارد استعمال ادبیات عرب در تفسیررا ارائه کرده‌اند. از دستاوردهای پژوهش حاضر، دست‌یابی به نقش‌ هفت‌گانه ادبیات عرب در تفسیر شامل: تشخیص تفسیر و تأویل درست آیه؛ استنباط نکات جدید تفسیری، تبیین اعجاز ادبی قرآن کریم، مفهوم شناسی واژگان و... در دیدگاه برخی قرآن‌پژوهان به‌ویژه آیت‌الله خامنه‌ای است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. قرآن کریم، ترجمه دکتر رضایی اصفهانی و همکاران (1383). قم: مؤسسه تحقیقی فرهنگی دارالذکر.
  2. ابن قیم جوزی، محمد بن ابی بکر (1386). تفسیر القرآن الکریم المعروف بالتفسیر القیم‏، جمع محمد اویس الندوی. بی‌جا: مطبعة السنة المحمدیه.
  3. ابن قیم جوزی، محمد بن ابی بکر (1408ق). الفوائد المشوق الی علوم القرآن و علم البیان: بیروت: دارالکتب العلمیه.
  4. احمدیان، عبدالله (1382). قرآن‌شناسی. تهران: احسان.
  5. اردبیلی، محمد بن علی (1403ق). جامع الرواة. بیروت: دار الاضواء.
  6. بحرانی، هاشم (بی‌تا). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
  7. خامنه‌ای، سید علی (رهبر جمهوری اسلامی ایران) (1393). مروری بر مبانی، روش و قواعد تفسیری حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای در تفسیر سوره توبه. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
  8. خامنه‌ای، سید علی (1401). بیان قرآن؛ تفسیر سوره حمد. چاپ سوم. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  9. خامنه‌ای، سید علی (1401). بیان قرآن؛ تفسیر سوره حشر. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  10. خامنه‌ای، سید علی (1402). بیان قرآن؛ تفسیر سوره بقره. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  11. خامنه‌ای، سید علی (1391). درس‌های پیامبر اعظم (ص). تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای، انتشارات انقلاب اسلامی.
  12. خامنه‌ای، سید علی (1398). بیان قرآن: تفسیر سوره برائت. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
  13. خامنه‌ای، سید علی (1398). فقه و احکام (غنا و موسیقی). تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای، انتشارات انقلاب اسلامی.
  14. خرمشاهی، بهاء الدین (1393). دانشنامه قرآن. انتشارات دوستان.
  15. خلف، عبدالجواد (1999م). مدخل إلی التفسیر و علوم القرآن. قاهره – مصر: دارالبیان.
  16. رضایی اصفهانی، محمد علی (1387). منطق تفسیر قرآن (1). قم: جامعه المصطفی العالمیه.
  17. زغلول، محمد حمد (1425ق). التفسیر بالرأی. دمشق – سوریه: دار الفارابی للمعارف.
  18. زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. تصحیح: حسین احمد، مصطفی. بیروت: دارالکتب العربی، سوم.
  19. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (1394ق). الاتقان فی علوم القرآن. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. مصر: الهیئة المصریة العامة لکتاب.
  20. شریف رضی، محمد بن حسین (1406ق). حقائق التأویل فی متشابه التنزیل. شرح: آل کاشف الغطاء، محمدرضا. بیروت: دارالبیضاء.
  21. صقر، احمد (1422ق). ‌منهج الإمام الطاهر بن عاشور فی التفسیر «التحریر و التنویر». قاهره – مصر: الدارالمصریة.
  22. طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
  23. طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان (تفسیر الطبری). بیروت: دارالمعرفة.
  24. عشایری منفرد، محمد (بی‌تا). «نقش و تأثیر ادبیات عرب در تفسیر قرآن، گفت وگو». پژوهنامه پژوهش، 27 و 28.
  25. عضیمه، محمّد عبدالخالق (1300ق). دراسات لأسلوب القران الکریم. قاهره- مصر: دارالحدیث.
  26. العک، خالد عبدالرحمن (1428ق). أصول التفسیر و قواعده. بیروت- لبنان: دارالنفائس.
  27. علوی مهر، حسین (1384). آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
  28. علی بن بابوبه، قمی، شیخ صدوق (بی‌تا). التوحید. تحقیق سید هاشم حسینی تهرانی. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیه.
  29. فاکر میبدی، محمد (1385). قواعد التفسیر لدی الشیعة و السنة. تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة. المعاونیة الثقافیة، مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة.
  30. قرطبی، محمّد بن أحمد (١٣٧٢ق). الجامع لأحکام القرآن. بیروت: دار إحیاءالتراث العربی، دوم.
  31. کاظم شاکر، محمد (1382ش). مبانی و روش‌های تفسیری. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
  32. کلینی، محمّد بن یعقوب (1367). الفروع من الکافی. تصحیح و تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  33. مؤدب، رضا (1380). روش‌های تفسیر قرآن. قم: دانشگاه قم، انتشارات اشراق.
  34. نصیری، علی (1388). نقش علوم ادبی در فهم و تفسیر قرآن. پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، 1 (3)، 51-78.
  35. نقیب‌زاده، محمد (1384). «منابع ادبی و نقش آن‌ها در تفسیر»، معرفت، 96، 109-118.
  36. سایت آیت الله خامنه‌ای به آدرس: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=56612