پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

تحلیل نقش حضرت آیت ‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظلّه‌العالی) در ترسیم افق‌های حکمرانی حقوقی و سیاست جنایی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرتضی نورسته 1
شهرداد دارابی 2
سید محمود میرخلیلی 3
1 دانشجو دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم شناسی،گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 دانشیار،گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
3 استاد دانشکده حقوق،دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران،قم،ایران.
10.22034/rjfis.2025.483203.1097
چکیده
جمهوری اسلامی ایران نیز همانند سایر نظام‌های سیاسی جهان برای پیاده‌سازی قدرت خود، متأثر از الگوی حکمرانی خود‌ می‌باشد و مؤلفه‌‌ها و شاکله حکمرانی خاص خود را دارد. یکی از حوزه‌های مهم حکمرانی، سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری و عملیاتی‌سازی تدابیر حاکمیت برای برخورد با جرایم و تعیین مجازات‌‌ها است که در علوم جنایی از آن به سیاست جنایی تعبیر می‌شود. بر مبنای اصل 110 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اختیار تعیین سیاست‌های کلی نظام با رهبری نظام جمهوری اسلامی ایران می‌باشد و علاوه‌بر آن با اختیار عفو یا تخفیف مجازات محکومان، تعیین فقهای شورای نگهبان، انتصاب رئیس قوه قضائیه، انتصاب اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم بر برخی جهت‌گیری‌های کلان سیاست جنایی کشور اثرگذار‌ هستند. ازاین‌رو تحلیل نقش رهبری به‌عنوان یکی از منابع الزام‌آور و الهام‌بخش در تحلیل رویکرد‌های سیاست جنایی جمهوری اسلامی ایران مؤثر خواهد بود. این تحقیق که با رویکرد نظری بنیادی انجام گرفته، به‌دنبال دست‌یابی به مدل مفهمومی سیاست جنایی جمهوری اسلامی با تأکید بر نقش رهبری انقلاب در ترسیم خطوط کلی این سیاست‌‌ها می‌باشد، زیرا از یک طرف ولی فقیه  به‌عنوان امام امت در پای کار آوردن مردم در حوزه سیاست جنایی مشارکتی نقش ویژه‌ای داشته و به‌علاوه رهنمود‌‌ها و ابلاغیات ایشان از باب ولایت در افتاء، ولایت در قضاء و ولایت در حکومت، به‌عنوان یک منبع الزام‌آور بر تحولات سیاست جنایی تقنینی، قضایی و اجرایی کشور اثرگذار خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
آیت‌الله خامنه‌ای
حکم حکومتی
سیاست جنایی
حکمرانی
پدیده مجرمانه
موضوعات

  1. کتب

    1. قرآن کریم
    2. جمعی از نویسندگان (1388). درسنامه فلسفه حقوق. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    3. حسینی، سید محمد (1383). سیاست جنایی در اسلام و جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ اول.
    4. طاهری، سمانه (1392). سیاست کیفری سخت‌گیرانه. تهران: نشر میزان. چاپ اول.
    5. طباطبایی، سیدمحمدحسین (بی‌تا). ولایت و زعامت بحثی درباره مرجعیت و روحانیت.
    6. عمید زنجانی، عباسعلی (1385). حقوق اساسی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    7. فتحعلی، محمود (1387). درآمدی بر نظام ارزشی و سیاسی اسلام. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    8. کاتوزیان، ناصر (1377)، فلسفه حقوق. جلد دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
    9. لازرژ، کریستین (1381). درآمدی به سیاست جنایی. مترجم علی‌حسین نجفی ابرندآبادی. تهران: نشر میزان.
    10. مطهری، مرتضی (1388). کلیات علوم اسلامی. جلد سوم. تهران: انتشارات صدرا.
    11. الموسوی الخمینی، روح‌الله (1372). بدائع الدرر فی قاعدة نفی الضرر. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌ خمینی (ره).
    12. میرخلیلی، سیدمحمود (1399). جرم‌شناسی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

     

    مقالات

    1. ایوبی‌پور، محمد؛ قاسمی، حاکم؛ عیوضی، محمدرحیم؛ کشاورز ترک، عین‌الله و درویشی سه‌تلانی، فرهاد (1401). تصویرپردازی از حکمرانی مطلوب در جمهوری اسلامی ایران، نشریه پژوهش‌های مدیریت اسلام. 30 (2)، 131-171.
    2. ترابی کلاته‌قاضی، علی (1400). ارائه الگوی حکمرانی متعالی با ابتنای بر الگوی حکمرانی علوی. نشریه حکمرانی متعالی. 2 (6): 59-87.
    3. تقوی، سیدمصطفی (1390). احکام حکومتی قانون اساسی و کارامدی. مجله جستارهای سیاسی معاصر. پژوهشگاه علوم انسانی. 2(1)، 23-45.
    4. خالصی، محسن (1383). سیاست جنایی در پرتو قانون اساسی. فصلنامه حقوق اساسی. 2 (3)، 1-19.
    5. غلامی، حسین و رحمانی، محمد (1396). مختصات تئوریک سیاست جنایی حکومت جمهوری اسلامی ایران (تحلیل مبانی، اصول و مدل‌بندی در مقام تئوری). فصلنامه پژوهش حقوق کیفری. 5 (18)، 9-38.
    6. نصیری، مصطفی (1401). مفهوم جرم در سیاست جنایی اسلام ذیل نظریه اعتباریات علامه طباطبایی. فصل‌نامه علمی پژوهشی فلسفه حقوق. 1 (2)، 31-50.
    7. نهادی، هادی و سیاهکالی‌مرادی،جواد (1400). بررسی شاخص‌های حکمرانی خوب و حکمرانی شایسته از منظر نهج‌البلاغه. فصلنامه تخصصی حکمرانی متعالی. 2 (2)، 114-139.

     

    پایان‌نامه

    1. مظفری، فرزانه (1390). منابع الهام‌بخش سیاست جنایی تقنینی ایران. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی.

     

    منابع الکترونیکی

    1. الهام، غلامحسین (1389). «جایگاه حکم حکومتی در قانون اساسی». https://farsi.khamenei.ir
    2. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) (1403). Khamenei.ir.
    3. پیوندی، غلامرضا (1403). «نقش فقه در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران». https://iict.ac.ir/
    4. خسرو پناه، عبدالحسین (1402). «فقه حکمرانی از سیاست‌گذاری تا تنظیم‌گری و تصدی‌گری». iict.ac.ir
    5. دادنامه شماره 9309970910600524. مورخ 24/3/1393. شعبه 33 دیوان عالی کشور (1403). dadrah.ir
    6. دانشنامه امامت و ولایت، «اختیارات ولی فقیه». (1403) https://fa.imamatpedia.com
    7. دانشنامه امامت و ولایت، «شئون رهبری» (1402) https://fa.imamatpedia.com
    8. شناسنامه قوانین. https://shenasname.ir
    9. مدرسه عالی حکمرانی شهید بهشتی، «تعاریف و مفاهیم حکمرانی» (1402). https://Governance school .ir
    10. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. https://rc.majlis.ir
    11. نجفی ابرند آبادی، علی‌حسین (1402). «تقریرات». http://lawtest.ir