تاریخ و تفسیر دو عنصر کلیدی و مهم در راستای فهم هرچه بهتر گزارههای قرآنی هستند. در این میان، تاریخ و تفسیری مدنظر است که دارای اعتبار باشد و در غیر این صورت موجب کجفهمی میشود. همچنین تفسیر و تاریخ دارای ارتباط متقابل بوده و در برخی موارد، دادههای تفسیری به کمک تاریخ در راستای فهم بهتر آیات میآید و در برخی موارد نیز عکس این موضوع صادق است. این پژوهش درصدد است با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به نقش و تأثیر متقابل پژوهشهای تاریخی و تفسیر قرآن با تکیه بر نظریات تفسیری آیتالله خامنهای بپردازد. بررسیها نشان میدهد بیان تفسیر تاریخی در راستای بیان مصداق، رجوع به سنت بهمثابه آشنایان به معارف قرآنی در طول تاریخ جهت فهم بهتر گزارههای قرآنی، استفاده معتدل از تاریخ در تفسیر قرآن، سخن گفتن طبق مقتضای حال مخاطب، بیان جزئیات تاریخی بهصورت مفصل در راستای بیان داستانی مهم، توجه به صحت سندی و متنی سبب نزول و میزان کاربرد آن در تفسیر و... از مهمترین کاربردهای متقابل تفسیر و تاریخ از دیدگاه ایشان میباشد.
آلوسی، محمود بن عبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع من المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیۀ.
احمدی، حبیبالله (1381). پژوهشی در علوم قرآن. قم: فاطیما.
اسماعیلی صدرآبادی، مهدی و همکاران (1401). «ظرفیتهای سیاسی تدبر قرآنی در منظومه فکری آیتاللّهالعظمی خامنهای (مدظلهالعالی)». پژوهشنامه فقه و علوم اسلامی. 1 (2).
بابایی، علیاکبر؛ حاصلی ایرانشاهی، رحیم (1394). بررسی اعتبار سبب نزول و سیاق و تعامل و تعارض آن دو در تفسیر. آموزههای قرآنی. دانشگاه علوم اسلامی رضوی. (21)، 3- 26.
بابایی، علی اکبر و همکاران (1379). روش شناسی تفسیر قرآن کریم. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
بوذرینژاد، یحیی (1397). روششناسی تفکر اجتماعی آیتاللّه خامنه ای با تأکید بر روش تفسیر اجتماعی قرآن، پژوهشهای اجتماعی اسلامی. 24 (116)، 147- 173.
بیهقی، احمد بن حسین (1424ق). سنن الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیۀ.
ترمذی، محمد بن عیسی (149ق). سنن ترمذی. مصر: دارالحدیث.
حسینی قزوینی، سید محمد (1387). وهابیت از نظر عقل و شرع. قم: مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیعصر (عج). خامنهای، سیدعلی (1399). تفسیر سوره ممتحنه. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنهای، علی (1401). تفسیر سورهی بقره. مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنهای، علی (1399). نهجالبلاغه : شرح هفت خطبه. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای، انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنهای، علی (1393). مروری بر مبانی، روش و قواعد تفسیری حضرت آیتالله العظمی خامنهای مدظلهالعالی در تفسیر سوره توبه. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای، انتشارات انقلاب اسلامی، تهران.
خلیلی زاده، مرتضی و همکاران (1401). راهکارهای علمی بازگشت به قرآن با تأکید بر راهکارهای تفسیری از دیدگاه مقام معظم رهبری. قرآن و علم. (30)، 240- 260.
دولتی، کریم (1384). تقسیمات قرآنی و سور مکی و مدنی. تهران: وزارت ارشاد.
زرقانی، محمد عبدالعظیم (بیتا). مناهل العرفان فی علوم القرآن. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
زرکشی، محمد بن عبدالله (1410ق). البرهان فی علوم القرآن. بیروت: دارالمعرفۀ.
سید جوادی، احمد؛ خرمشاهی، بهاء الدین (1417ق). دایرۀ المعارف تشیع. تهران: نشر شهید محبی.
سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن (1417ق). تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی. بیروت: دارالکتب العلمیۀ.
شهسواری، حسین (1397). درد مشترک. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای، انتشارات انقلاب اسلامی، نهضت نرم افزاری.
شیبانی، احمد بن حنبل (1416ق). مسند احمد بن حنبل. بیروت: مؤسسۀ الرسالۀ.
طباطبایی، سید محمدحسین (1376). قرآن در اسلام. تهران: دفتر تبلیغات اسلامی.
کلبی، هشام بن محمد (1348). الاصنام. تهران: نشر تابان.
اسمعیلی صدرآبادی,مهدی و حیدری,سارا . (1403). نقش و تأثیرات مطالعات تاریخی در تفسیر قرآن مبتنی بر تفسیر حضرت آیتاللّه العظمی خامنهای (مدظلهالعالی). پژوه نامه فقه و علوم اسلامی, 3(10), 41-56. doi: 10.22034/rjfis.2025.490307.1110
MLA
اسمعیلی صدرآبادی,مهدی , و حیدری,سارا . "نقش و تأثیرات مطالعات تاریخی در تفسیر قرآن مبتنی بر تفسیر حضرت آیتاللّه العظمی خامنهای (مدظلهالعالی)", پژوه نامه فقه و علوم اسلامی, 3, 10, 1403, 41-56. doi: 10.22034/rjfis.2025.490307.1110
HARVARD
اسمعیلی صدرآبادی مهدی, حیدری سارا. (1403). 'نقش و تأثیرات مطالعات تاریخی در تفسیر قرآن مبتنی بر تفسیر حضرت آیتاللّه العظمی خامنهای (مدظلهالعالی)', پژوه نامه فقه و علوم اسلامی, 3(10), pp. 41-56. doi: 10.22034/rjfis.2025.490307.1110
CHICAGO
مهدی اسمعیلی صدرآبادی و سارا حیدری, "نقش و تأثیرات مطالعات تاریخی در تفسیر قرآن مبتنی بر تفسیر حضرت آیتاللّه العظمی خامنهای (مدظلهالعالی)," پژوه نامه فقه و علوم اسلامی, 3 10 (1403): 41-56, doi: 10.22034/rjfis.2025.490307.1110
VANCOUVER
اسمعیلی صدرآبادی مهدی, حیدری سارا. نقش و تأثیرات مطالعات تاریخی در تفسیر قرآن مبتنی بر تفسیر حضرت آیتاللّه العظمی خامنهای (مدظلهالعالی). پژوه نامه فقه و علوم اسلامی, 1403; 3(10): 41-56. doi: 10.22034/rjfis.2025.490307.1110
