پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

بررسی تطبیقی اصل کرامت انسانی به‌مثابه مهمترین مبنای تربیت قرآنی و حدیثی از منظر حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) با مکتب اومانیسم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه الهیات دانشکده ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
چکیده
تبیین ماهیت «کرامت انسانی» چه در شأن نظری و چه در شأن عملی، نشان‌دهنده تفوق یک مکتب بر سایر مکاتب رقیب است. بررسی کرامت انسانی، ازجمله مسائل قرآن کریم و فلسفه اسلامی می‌باشد که توسط دانشمندان مورد واکاوی قرار گرفته است. این تحقیق هدفش احصاء مبانی، مؤلفه و شاخص‌های اصل کرامت انسان از منظر آیت‌الله خامنه‌ای می‌باشد و تلاش دارد با تحلیل گفتمان و رویکرد استنباطی، بیانات معظم‌له را با مبانی و مؤلفه‌های کرامت انسان از منظر انسان‌شناسی اومانیسم، با روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی مورد تبیین و بررسی قرار دهد. بعد از بررسی تطبیقی بیانات و مکتوبات آیت‌الله خامنه‌ای با مبانی اومانیسم؛ چنین نتیجه گرفته می‌شود که مبنای اصل کرامت انسان در اندیشه معظم‌له، براساس مبنای انسان اسلام‌محور است که خود دارای سه مؤلفه «خلقت الهی»؛ «خلیفه الهی» و «حفظ شرافت و ارزش‌های انسانی» می‌باشد. این سه مؤلفه دارای شاخص‌هایی است که مجموع آنان، اصل کرامت انسانی را در اندیشه معظم‌له تشکیل می‌دهد. این دیدگاه برخلاف دیدگاه انسان‌محوری اومانیستی درخصوص کرامت انسانی می‌باشد؛ چراکه از منظر آنان خلقت انسان طبیعتی و غیرالهی است؛ از سوی دیگر آنان تنها منبع ارزش‌ها را خود انسان بیان کرده است، درحالی‌که در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای که برگرفته از دین اسلام می‌باشد، توحید هسته اصلی در بیان ارزش‌های انسان است و عقل‌گرایی و خردگرایی در مکتب اومانیسم به‌عنوان تنها ابزار خودکفایی انسان می‌باشد که در تضاد با تعریف عقل از منظر معظم‌له و شأن نظری و عملی آن است.  
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. قرآن کریم ترجمه ناصر مکارم شیرازی
  2. آندریه، لالاند (1996). موسوعة لالاندالفلسفیه بیروت: منشورات عویدات.
  3. ابوالقاسمی، نصیری، خالقیان (1396). تحلیل انتقادی مبانی معرفتشناختی اومانیسم دکارتی بر اساس اندیشۀ علامه جعفری. محله ذهن، دوره18، ش 72.
  4. جعفری، محمد تقی (1370). حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب. تهران: دفترخدمات حقوق بین­المللی جمهوری اسلامی ایران.
  5. جوادی آملی، عبدالله (1386) جرعه­ای از صهبای حج، قم، مشعر
  6. حسنی، سید علی (1392). «نقد و بررسی اومانیسم جدید»، مجله معرفت فلسفی، س10، ش سوم.
  7. حکیمی، محمد (1399). کرامت و حقوق انسان در نهج­البلاغه. ناشر: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی. چاپ اول.
  8. خامنه­‌ای، سید علی، بیانات؛ مکتوبات: سایت درسترس؛ https://farsi.khamenei.ir/
  9. خامنه­‌ای، سید علی، روح توحید و نفی عبودیت غیر خدا، بی­جا، بی­تا.
  10. خسروپناه، عبدالحسین و همکاران (1398)، منظومه فکری آیت الله خامنه‌­ای، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ پنجم.
  11. دهخدا، علی اکبر (1373). لغت­نامه. تهران: دانشگاه تهران
  12. دیویس، تونی (1378). اومانیسم. مترجم: عباس مخبر. تهران: نشرمرکز.
  13. رحمتی، حسینعلی (1388). «دکارت و نردبان معکوس: هم­سخنی‌­های فلسفه دکارت و اومانیسم رنسانس». مجله پژوهش‌­های کلامی؛ س11، ش1.
  14. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1404ق). معجم مفردات الفاظ قرآن. تهران: دفتر نشر کتاب.
  15. زرشناس، شهریار (1370). درآمدی بر اومانیسم و رمان­نویسی. تهران: برگ.
  16. سلیمی‌­زارع، مصطفی؛ قاضی‌­زاده، کاظم (1386). «کرامت انسانی در پرتو قرآن و روایات». ناشر: بینات، شماره 53.
  17. صانع­پور، مریم (1378). نقدی بر مبانی معرفت شناسی اومانیسم. تهران: نشر کانون اندیشه جوان.
  18. صادقیان زاده، احمد (1386). مجموعه آثار همایش امام خمینی و قلمرو دین«کرامت انسان»: مجموعه مقالات، تهران: عروج.
  19. طباطبایی، سید محد حسین (1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  20. فوگل، اشپیل (1380). تمدن مغرب زمین. ترجمه محمد حسین آریا، تهران؛ امیر کبیر.
  21. فیض کاشانی، محمد محسن (1429)، رسائل فیض کاشانی، تهران، مدرسه عالی شهید مطهری.
  22. مجلسی، محمد تقی (1414) لوامع صاحبقرآنی مشهور به شرح فقیه، چ دوم، قم، اسماعیلیان.
  23. مصطفوی، حسن (1416ق). التحقیق فی کلمات القرآن کریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسامی.
  24. میراحمدی، منصور و کمالی کوگی، محمد (1393). «تحلیل مفهوم کرامت انسان در اندیشه سیاسی شیعه».فصلنامه علمی پژوهشی انقلاب اسلامی. س3. ش10.
  25. فتّال نیشابورى‌، محمد بن حسن (۱۴۲۳ق). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین‌، ناشر: دلیل ما.
  26. فارسیجانی، پرویز (1396). کرامت انسان: از دیدگاه اسلام و مسیحیت. ناشر: روزگار
  27. وکیلی، هادی (1384). نقد و مبانی اومانیسم  و حقوق بشر غربی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  28. یوسفی، خاطره؛ اصفهانی، سید عبدالله (1397). «مطالعه تطبیقی «کرامت انسان» از منظر فرهنگ رضوی». فصلنامه فرهنگ رضوی، س3، ش2.
  29. یدالله­‌پور، بهروز ( 1396). کرامت انسان در قرآن (ماهیت، مبانی و موانع نشر ادیان). ناشر: نشر ادیان.
  30. یدالله­‌پور، بهروز (1388). معناشناسی کرامت انسان در قرآن. پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، سال اول، شماره 2بهار.