پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

تبیین مبانی فقهی «حلقه‌های میانی تربیت» و کشف دلالت‌های آن در حکمرانی تربیتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزشی علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان.
چکیده
ایده «حلقه‌های میانی» در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای به‌معنای کنش‌گری واسطی گروه‌های نخبه مردمی در نیل به دولت جوان حزب‌اللهی است. این ایده لفظاً یا مناطاً شامل عرصه تربیت به‌عنوان «حلقه‌های میانی تربیت» هم می‌شود. مسأله نوشتار حاضر، عبارت است از تبیین و تعلیل مبانی فقهی ایده «حلقه‌های میانی تربیت» و استنتاج دلالت‌های آن در حکمرانی تربیتی. روش تحقیق روش توصیفی استنباطی و استنتاجی می‌باشد.  براساس بررسی‌ها نتایج زیر به‌دست آمد: 1) «حلقه‌های میانی تربیت» به‌معنای تجویز تشکیل و پرورش گروه‌های مردمی و جوان انقلابی برای کنش‌گری در عرصه تعلیم و تربیت، مورد تجویز است؛ 2) براساس هفت استدلال فقهی که برخی ناظر به وظایف تربیتی حاکمیت و بعضی ناظر به وظیفه تربیتی توده‌ها و شماری دیگر ناظر به «میانی بودن کنش‌گری تربیتی» دلالت داشته، «حلقه‌های میانی تربیت» دارای مطلوبیت شرعی به‌نحو استحباب و وجوب می‌باشد؛ 3) این ایده به الگویی مردمی از «تسهیم اقتدار تربیتی» و حکمرانی تربیتی دلالت دارد که با الگو‌های رقیب که مردمی‌سازی دانش و آموزش را به خصوصی‌سازی و کالایی‌سازی فرو می‌کاهند، متفاوت است و در عرصه «تربیت مدرسه‌ای» می‌تواند ابتنائی برای رویکرد «مدرسه‌محوری» که محور مشارکت‌پذیری محله، خانواده، مسجد و سمن‌ها باشد، قلمداد گردد. 
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم.
  2. آمدى، عبد الواحد بن محمد (1410). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دار الکتاب الإسلامی.
  3. [امام] خامنه­ای، سیدعلی (1398). بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان در 1/3/1398. آدرس: https://khl.ink/f/42633
  4. سبحانی، جعفر (1424). المواهب فی تحریر احکام المکاسب. قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
  5. سیدرضی، محمد (1414). نهج البلاغه. تنظیم و تحقیق: صبحی صالح. قم: مؤسسه نهج‌البلاغه.
  6. شهید ثانى، زین‌الدین (1413). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. جلد ششم. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  7. [شیخ] صدوق، محمّد بن علی بن بابویه (1413). من لایحضره الفقیه. جلد دوم. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
  8. طباطبایى سیدمحمدحسین (1417). المیزان فى تفسیر القرآن. جلد نهم. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  9. کلینى، محمد بن یعقوب (1407). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة. چاپ چهارم.
  10. مکارم شیرازی، ناصر (1426). انوار الفقاهة- کتاب التجارة. قم: انتشارات مدرسة الإمام علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام.
  11. موسوی، سیدنقی (1395). دلالت‌شناسی از گزاره‌های فقه تربیتی. مطالعات فقه تربیتی. (5)، 7-30.
  12. موسوی، سیدنقی (1402). تولّی و تبرّی به‌مثابه یک قاعده در فقه تربیتی. مطالعات فقه تربیتی. (19)، 7-29.
  13. موسوی، سیدنقی (بی­تا). معلم هادی از منظر فقه تربیتی. (کتاب در فرایند انتشار).
  14. موسوی، سیدنقی (بی­تا). تبیینی از شبکه حقوق و تکالیف تربیتی از منظر فقه تربیتی. فصلنامه تربیت اسلامی. انتشار آنلاین.