پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

اهداف و اصول نظام اقتصادی اسلام از منظر حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیأت علمی و دانشیار گروه اقتصاد اسلامی پژوهشکده نظام‌های اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته رشته فقه اقتصادی، مرکز جامع ولی‌عصر (عج)
چکیده
تبیین اندیشه­‌های اقتصادی آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان اندیشمندی اسلامی که در عرصه اجرا نیز از سابقه طولانی برخوردار است، دارای اهمیت خاصی می­باشد. امّا عدم تبیین این اندیشه­‌ها در قالب منظومه‌ای مکتوب، سبب شده در عرصه­‌های علمی کمتر به نظریات ایشان توجه شود. این نوشته سعی دارد با استفاده از روش تحلیل مضمون به بیان اهداف و اصول نظام اقتصادی اسلام که به‌نحوی پایه و اساس اقتصاد اسلامی است، بپردازد. بعد از تتبعی که در بیانات ایشان از 1352 تا سال 1403 انجام گرفت، به‌نظر می­رسد از منظر ایشان اهداف نظام اقتصادی اسلام در دو بخشِ هدف غایی و اهداف میانی قابل‌تنظیم می‌باشد. از نظر ایشان هدف غایی نظام اقتصادی اسلام عدالت اقتصادی و اهداف میانی شامل پیشرفت اقتصادی، قدرت اقتصادی، رشد، رفاه، استقلال و امنیت اقتصادی است. از طرفی از منظر معظم­له، اصول نظام اقتصادی اسلام که به نوعی پایه و اساس نظام اقتصادی شمرده می­شوند، در دو بخش اصول ساختاری و اصول رفتاری قابل‌تنظیم می‌باشد. از نظر ایشان اصول ساختاری شامل: مردم‌سالاری دینی، دولت خدمت‌گزار، آزادی اقتصادی، مالکیت، چگونگی تعیین ارزش معاملی اشیاء و اصل کار منشأ درآمد است. اصول رفتاری نیز متشکل از پنج اصل: انصاف، رقابت مثبت، اتقان عمل، اعتدال و عدم اسراف و انفاق مال می‌باشد. امید است نتایج به‌دست آمده این پژوهش قدمی مثبت در فراگیری اندیشه­‌های آیت‌الله خامنه‌ای باشد.
کلیدواژه‌ها

  1. اصغری، محمود (1394). اقتصاد مقاومتی؛ چیستی، چرایی، مبانی، مؤلفه­ها، اهداف و راهبردها در کلام مقام معظم رهبری. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی. سال بیست و یکم. شماره اول. 104.
  2. خامنه­ای، سیدعلی (1401). تفسیر سوره بقره. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی
  3. خامنه­ای، سیدعلی (1402). تفسیر سوره منافقون. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  4. خسروپناه، عبدالحسین (1402). منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای: نظام بینشی، منشی و کنشی (دو جلدی). سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. چاپ دهم.
  5. شیخ­زاده، محمد؛ عابدی‌جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید و فقیهی، ابوالحسن (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روش ساده و کارامد برای تبیین الگوهای موجود در داده­های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی. شماره 10: 151-198.
  6. صادقی‌نیارکی، مهدی (1398). ارکان جهت‌ساز بخش خصوصی از منظر مقام معظم رهبری امام خامنه‌ای (دکترین، اهداف و سیاست‌ها). فصلنامه علمی مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی. سال نهم. شماره 37.
  7. صدر، سیدمحمدباقر (1375). اقتصادنا. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  8. غفاری، مجتبی (1398). کارکردهای مبانی هستی­شناسی تعیین اهداف پیشرفت اقتصادی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی. فصلنامه اقتصاد اسلامی. سال نوزدهم. شماره 76.
  9. مخبر دزفولی، محمدرضا (1393). اندیشه­های اقتصادی مقام معظم رهبری. انتشارات مجمع تشخیص مصلحت نظام.
  10. مرتضی رخیده دخت و همکاران (1401). تحلیل اهداف اقتصادی در اندیشه مقام معظم رهبری با تأکید بر مفاهیم قرآنی. فصلنامه قرآن و طب. دوره 7. شماره 5. 
  11. مکارم‌شیرازی، ناصر (1385). دائرة‌المعارف فقه مقارن. قم: مدرسه الامام علی بن ابیطالب علیه‌السلام.
  12. موسویان، سیدعباس و غفورزاده، حسین (1402). اکتشاف و طراحی نظام اقتصادی اسلام با تأکید ویژه بر دیدگاه مقام معظم رهبری در نظام‌سازی اسلامی. آئین حکمرانی. سال اول. شماره دوم.
  13. الموسوی الخمینی، سید روح الله (1421ق). کتاب‌البیع، ج 1. ص 25.
  14. هاشمی‌شاهرودی، محمود (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام. قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی.
  15. Given,L.M.(Ed.) (2008).The Sage Encyclopedia of Qualopedia Research Methods. Vols.1&2. California:
  16. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101