پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

اخلاق دشمنی در روابط بین‌الملل و نقش آن در تقابل تمدن اسلامی با غرب از منظر حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری فلسفه تطبیقی؛ مدرس سطوح عالی حوزه علمیه و مدرس دانشگاه
10.22034/rjfis.2026.572456.1252
چکیده
این مقاله به تحلیل مفهوم اخلاق دشمنی در روابط بین‌الملل و تأثیر آن بر مواجهه تمدن اسلامی و غرب از منظر آیت‌الله خامنه‌ای پرداخته است. با توجه به شرایط پُرتنش جهان امروز، رویارویی با دشمنان، امری ناگزیر به‌نظر می‌رسد. ازآنجاکه عداوت و خصومت دشمنان اغلب مبتنی بر سلطه‌طلبی و خودکامگی آن‌هااست، اظهار دشمنی از سوی ما، نه‌تنها مشروع، بلکه اخلاقی محسوب می‌شود. در این میان، رعایت اصول اخلاقی در برخورد با دشمن، فقط یک تکلیف دینی نیست، بلکه پایه‌ای اساسی برای تعامل تمدنی میان اسلام و غرب به‌شمار می‌رود. این پژوهش ضمن بررسی اصول اخلاقی، مورد تأکید آیت‌الله خامنه‌ای در دشمنی، نقش این اصول را در حفظ هویت و اقتدار تمدن اسلامی ارزیابی می‌کند. مباحث کلیدی مانند شناخت نوع و شدت دشمنی، تمایز میان دشمن و مخالف، جداسازی مفهوم دشمن از خود دشمنی، رعایت عدالت در عداوت، احترام به حقوق دشمنان، اجتناب از روش‌های غیراخلاقی و تلاش برای کاهش زمینه‌ها و عوامل دشمنی، ازجمله محورهای اخلاقی مطرح شده‌اند. چنین رویکردهایی به‌ویژه در بستر تقابل تمدنی، اعتبار و جذابیت تمدن اسلامی را در سطح جهانی حفظ می‌کنند و بیانگر اصالت، بلوغ، و برتری این تمدن هستند. جمع‌آوری داده‌ها در این تحقیق به شیوه مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی، مفاهیم اخلاقی موجود در سخنان معظّمٌ‌له استخراج و بررسی گردیده‌اند. تمدن اسلامی با تکیه بر اخلاق در مقابل دشمن بیرونی قادر است ضمن حفظ کرامت انسانی، به ایجاد صلح و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز بپردازد؛ امّا تمدن غرب امروز با تکیه بر ترکیبی از مدرنیته، لیبرالیسم، سکولاریسم و پراگماتیسم، که اساس آن به‌شدت در اومانیسم ریشه دارد، به‌جای بنا نهادن روابط براساس احترام متقابل و برابر، با تحمیل الگوهای سیاسی، یکسان‌سازی فرهنگی و رویکردهای جنگ‌طلبانه، تعاملات خود با دیگر جوامع را ساماندهی کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.      قرآن.
2.     افتخاری، اصغر (۱۳۸۹). «صلح و امنیت بین الملل؛ رویکرد اسلامی». مجموعه مقالات اسلام و روابط بین‌الملل (چارچوب‌های نظری، موضوعی و تحلیلی). به اهتمام حسین‌ پوراحمدی. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع). چاپ اول.
3.     بیانات تلویزیونی در پایان محفل انس با قرآن کریم ۶/۲/۱۳۹۹.
4.     بیانات‌ در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی ۱/۱/۱۳۸۶.
5.     بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی ۱/۱/۱۳۸۷.
6.     بیانات در ارتباط تصویری با شرکت‌کنندگان در آئین تجلیل از پیشکسوتان دفاع مقدس ۳۱/۶/۱۳۹۹.
7.     بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران ۱۱/۱/۱۳۶۸.
8.     بیانات در دومین نشست اندیشه‌های راهبردی ۲۷/۲/۱۳۹۰.
9.     بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری ۲/۷/۱۳۸۸.
10.  بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم ۲۲/۶/۱۳۶۸.
11.   بیانات در دیدار جمعى از فرماندهان و کارکنان ارتش جمهورى اسلامى ایران‌ ۳۰/۱/۱۳۹۴.
12.  بیانات در دیدار خبرگان رهبری ۴/۱۲/۱۳۹۹.
13.  بیانات در دیدار دانشمندان هسته‌ای ۳/۱۲/۱۳۹۰.
14.  بیانات در دیدار دست‌اندرکاران راهیان نور  ۱۶/۱۲/۱۳۹۵.
15.  بیانات در دیدار دست‌اندرکاران ساخت ناوشکن جماران ۳۰/۱۱/۱۳۸۸.
16.  بیانات در دیدار دست‌اندرکاران کنگره شهدای جامعه عشایری کشور ۲۲/۳/۱۴۰۱.
17.  بیانات در دیدار دست‌اندرکاران کنگره ملی شهدای استان کهگیلویه و بویر احمد ۲۴/۵/۱۴۰۳.
18.  بیانات در دیدار رمضانی دانشجویان ۲۲/۱۲/۱۴۰۳.
19.  بیانات در دیدار رمضانی دانشجویان ۲۹/۱/۱۴۰۲.
20. بیانات‌ در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت‌‌ ۲۰/۸/۱۳۸۳.
21.  بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت ۸/۶/۱۳۸۴.
22. بیانات در دیدار کارگران‌  ۶/۲/۱۳۸۵.
23. بیانات در دیدار کارگزاران نظام ۲۷/۱۲/۱۳۸۰.
24. بیانات در دیدار مردم قم  ۱۹/۱۰/۱۳۸۱.
25. بیانات در دیدار مردم قم ۱۹/۱۰/۱۳۹۵.
26. بیانات در دیدار مسئولان وزارت امور خارجه و سفرای جمهوری اسلامی ایران در دیگر کشورها ۳۰/۵/۱۳۸۶.
27. بیانات در دیدار معلمان و کارگران ۱۲/۲/۱۳۶۹.
28. بیانات در دیدار نمایندگان و کارکنان مجلس شورای اسلامی ۳۰/۳/۱۳۹۷.
29. بیانات در محفل انس با قرآن کریم ۲۲/۱۲/۱۴۰۲.
30. بیانات در مراسم بیست‌ و هفتمین سالگرد رحلت امام خمینی (ره) ۱۴/۳/۱۳۹۵.
31.  بیانات در مراسم عزاداری شهادت امام رضا (ع) ۲/۶/۱۴۰۴.
32. بیانات در اجتماع بزرگ نیروی مقاومت بسیج مردمی به مناسبت سالروز تشکیل بسیج ۵/۹/۱۳۷۶.
33. بیانات نوروزی خطاب به ملت ایران ۳/۱/۱۳۹۹.
34. خامنه‌اى، سیدعلى (۱۳۸۵). مهادنه: قرارداد ترک مخاصمه و آتش‌بس. علوم سیاسی. شماره ۳۳.
35. دومین پیام تلویزیونی خطاب به ملت ایران در پی تهاجم رژیم صهیونی ۲۸/۳/۱۴۰۴.
36. قوام، عبدالعلی (۱۳۸۴). روابط بین‌الملل: نظریه­ها و رویکردها. تهران: سمت.
37. مشیرزاده، حمیرا (۱۴۰۱). تحول در نظریه­های روابط بین‌الملل. تهران: سمت.
38. Aquinas, Thomas (1947). Summa Theologica (Fathers of the English Dominican Province, Trans). Benziger Bros.
39. Augustine, (2003). The City of God (H. Bettenson, Trans). Penguin Classics. (Original work published 426).
40. González, Pedro Blas (2015). “Schopenhauer and Postmodern Ethical Affectation”. Nov 29.
41. Parusnikova, Zuzana (1991). “Is a Postmodern Philosophy of Science Possible?”. Studies in History and Philosophy of Science. Vol. 23, No. 1, pp: 21-37.
42. Pham, J. Peter (2008). “What Is in the National Interest? Hans Morgenthau’s Realist Vision and American Foreign Policy”. journal American Foreign Policy Interests. Vol. 30 pp. 256–265.