پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

رویکردهای امتداد اجتماعی قرآن کریم مبتنی بر منظومه فکری حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه الهیات، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد مقدس، ایران
2 کارشناسی ارشد ارتباطات گرایش حج و زیارت، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد مقدس، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد الهیات گرایش علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد مقدس، ایران
10.22034/rjfis.2026.532795.1184
چکیده
امتداد اجتماعی قرآن کریم به‌عنوان فرایند نهادینه‌سازی آموزه‌های قرآنی در ساختارهای جامعه اسلامی، نیازمند شناسایی و تحلیل راهکارهای عملیاتی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، به بررسی مؤلفه‌های کلیدی این فرایند می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد در حوزه فرهنگی، تأکید بر سه محور اساسی است: ۱) الگوسازی رفتاری از طریق معرفی چهره‌های قرآنی موفق ۲) بهره‌گیری از هنرهای نمایشی و رسانه‌های دیجیتال برای انتقال مفاهیم ۳) تولید محتوای جذاب در فضای مجازی با رویکرد حکمت‌آمیز. در بُعد آموزشی، سه نهاد خانواده، مدرسه و حوزه‌های علمیه نقش‌محوری دارند: ۱) خانواده به‌عنوان کانون ایجاد اُنس پایدار با قرآن ۲) مدارس در سطوح روخوانی، روان‌خوانی و درک مفاهیم ۳) روحانیت در تبیین معارف و الگوسازی عملی. در عرصه سیاسی، چهار راهبرد کلیدی شناسایی شد: ۱) قانون‌گذاری مبتنی بر اصول قرآنی ۲) شفافیت و عدالت در حکمرانی ۳) عزت‌محوری در سیاست خارجی ۴) تقویت وحدت اسلامی.
در حوزه اقتصادی، یافته‌ها بر چهار اصل تأکید دارد: ۱) مقاوم‌سازی اقتصاد در برابر تهدیدهای خارجی ۲) مبارزه نظام‌مند با ربا و فساد ۳) توزیع عادلانه فرصت‌های اقتصادی ۴) تلفیق معنویت با فعالیت‌های اقتصادی. در بخش حقوقی نیز سه محور اصلی عبارت‌اند از: ۱) استخراج قوانین از منابع قرآنی ۲) اجرای عدالت قضایی با رعایت حقوق متهمان ۳) آموزش حقوق شهروندی مبتنی بر معارف قرآنی. مهم‌ترین چالش‌های پیش‌رو شامل: ۱) تقلیل‌گرایی در فهم قرآن ۲) نبود الگوهای عملی مناسب ۳) تضاد سبک زندگی مدرن با ارزش‌های قرآنی است که مقابله با آن‌ها نیازمند «جهاد تبیین» در سطوح مختلف است. این پژوهش نشان می‌دهد تحقق جامعه قرآنی مستلزم هماهنگی نظام‌مند بین نهادهای فرهنگی، آموزشی و حکومتی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم، ترجمه آیت‌الله مکارم شیرازی.
نهج‌البلاغه، ترجمه دشتی.
1.     ابن بابویه، محمد بن على (1362). الخصال. قم: جامعه مدرسین‌.
2.     انجمن عربی و فارسی (1956م). فرهنگ لغت عربی به فارسی. لاهور: دانشگاه پنجاب.
3.     جهانگرد، یدالله (1396). نحوه رفتار والدین با فرزندان. تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
4.     حر عاملی، محمد بن حسن (1414ق). وسائل الشیعه. قم: موسسه آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث.
5.     خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۸). زندگی باید قرآنی باشد. قم: شهید کاظمی.
6.     خامنه­ای، سید علی (1392). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. قم: صهبا.
7.     خامنه‌ای، سید علی (۱۳۸۶). قرآن کتاب زندگی در آیینه نگاه مقام معظم رهبری. تهران: قدر ولایت.
8.     خسروپناه، عبدالحسین و جمعی از پژوهشگران. (1396). منظومه‌ی فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
9.     دهخدا، علی­اکبر (1377).  لغت نامه دهخدا. تهران: مؤسسه لغتنامه دهخدا.
10.  دیلمى، حسن بن محمد (1412ق). ارشاد القلوب إلی الصواب. قم: الشریف الرضی‌.
11.   ربانی، محسن (1379). هنر ایجاد انس با قرآن. قم: ماهنامه هنر دینی.
12.  سازمان اوقاف و امور خیریه (1397). حرف هایی از جنس نور. تهران: مجتمع فرهنگی آموزشی اوقاف،
13.  سیف، علی‌اکبر (1401) روان‌شناسی پرورشی(روان‌شناسی یادگیری و آموزش). تهران: دوران.
14.  طبرسی، فضل بن حسن (بی تا). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. بیروت، دارالمعرفه.
15.  کلینی، محمّد بن یعقوب (1407ق). الکافی. بیروت: دارالتّعارف.
16.  مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1413ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
17.  مصباح یزدی، محمدتقی (1383). اخلاق در قرآن. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (ره).
18.  مصباح یزدی، محمدتقی (1391). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(قدس سره).
19.  مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌.
20. مطهری، مرتضی (1375). مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی. تهران: صدرا.
21.  معتمدنژاد، کاظم (1390). وسایل ارتباط جمعی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
22. معین، محمد (1360). فرهنگ معین. تهران: امیرکبیر.
23. مکارم شیرازى، ناصر (1386). پیام قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه‏. ‏
24. نوری طبرسی، حسین بن محمدتقی (1368). مستدرک‌الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت )ع(.
25.  Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks (Q. Hoare & G. Nowell Smith, Eds. & Trans.). International Publishers.
26.  Williams, R. (1977). Marxism and literature. Oxford University Press.
27.  Fiske, J. (1989). Understanding popular culture. Routledge.
28.  Storey, J. (2015). Cultural theory and popular culture: An introduction(7th ed.). Routledge.
پایگاه‌ها و نرم‌افزارها:
1.     پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه.                                    
2.     پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای.    
3.     پایگاه اینترنتی نهج‌البلاغه.                              
4.     پایگاه پارس قرآن.                                                              
5.     پایگاه کتاب قائمیه.                                    
6.     پایگاه کتابخانه احادیث شیعه.                                       
7.     پایگاه کتابخانه دیجیتال نور.                                   
8.     پایگاه کتابخانه مدرسه فقاهت.                                           
9.     نرم‌افزار جامع‌الاحادیث.
10.  نرم‌افزار حدیث ولایت.