پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

مشارکت اجتماعی زنان در نظام حکمرانی مردم‌سالار دینی مبتنی بر مبانی دینی و دیدگاه‌های حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه تبریز، ایران
2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تبریز،ایران
10.22034/rjfis.2026.520136.1163
چکیده
یکی از موضوعات اساسى در پیشرفت جوامع، نحوه بهره‌مندى صحیح از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های انسانی است. ازاین‌رو، فراهم‌سازی فرصت‌های برابر و سازوکارهای مؤثر برای مشارکت عادلانه تمامی اقشار جامعه ضرورت دارد. مشارکت زنان در زمینه‌هاى مختلف فرهنگی، اجتماعى، سیاسی و اقتصادى، یکى از شاخص‌هاى اصلی پیشرفت و توسعه هر کشوری به‌شمار می‌آید. جمهورى اسلامى به‌عنوان یک حکمرانى متعالى که نظام مبتنى بر مردم‌سالارى‌دینى را دارا می‌باشد، نیازمند توجه دوچندان به این بخش و تسهیل مشارکت عمومى زنان در سطح اجتماع است؛ چراکه وجه تمایز مدل مردم‌سالارى‌ دینى نسبت به سایر مدل‌هاى حکومتى، توجه ویژه به نقش مردم و اعتماد متقابل بین ملت و دولت است. آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان یکی از نظریه‌پردازان نظام حکمرانی ‌دینی، همواره بر نقش بی‌بدیل زنان در پیشرفت جامعه تأکید داشته‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و دیدگاه‌های معظّمٌ‌له، با هدف بررسى نقش مشارکت اجتماعى زنان در نظام حکمرانى ‌دینى انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که منابع دینی با تأکید بر کرامت برابر انسانی زن و مرد، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حق مشارکت سیاسی، مشروعیت و ضرورت حضور اجتماعی زنان را تأیید می‌کنند. ایشان نیز مشارکت زنان را در چارچوب ارزش‌های اسلامی با حفظ نقش محوری آنان در خانواده، ضروری دانسته و بر شایسته‌سالاری و زمینه‌سازی قانونی برای حضور مؤثر بانوان در اجتماع تأکید دارند. بر این اساس، سیاست‌گذاری فرهنگی و حقوقی در جهت افزایش امنیت مالی و روانی زنان، تقویت سازوکارهای حمایتی و ایجاد فرصت‌های برابر اجتماعی می‌تواند نقش‌آفرینی آنان را در سطح جامعه ارتقا دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.      قرآن‌کریم.
2.     نهج‌البلاغه.
3.     ابن‌أبی‌جمهور، محمد (1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة‌فی‌الأحادیث الدینیة. قم: دار سید الشهداء.
4.     ابن‌اثیر، علی (1970م). اسدالغابه ‌فی ‌معرفه ‌الصحابه. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
5.     ابن‌عبدالبر، یوسف (1412ق). الاستیعاب. جلد چهاردهم. بیروت: دارالجیل.
6.     ابن‌هشام‌حمیری، عبدالملک (1383). سیره‌النبویه. جلد چهارم. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
7.     خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌در دیدار با ‌شورای‌ فرهنگی ‌زنان، 10/09/1370.
8.     خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌‌در دیدار با کارگزاران ‌‌نظام، 12/09/1379.
9.     خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات‌ ‌در دیدار با بانوان ‌قرآن‌پژوه ‌کشور، 28/07/1388.
10.  خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌‌در دیدار با ‌شورای ‌فرهنگی ‌زنان، 21/04/1391.
11.   خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌در ‌دیدار با مداحان، 11/02/1392.
12.  خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌‌در ارتباط ‌تصویری‌ ‌با مداحان، 17/12/1396.
13.  خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌در دیدار با اقشار مختلف ‌بانوان، 14/10/1401.
14.  خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌در دیدار با اقشار مختلف ‌بانوان، 06/10/1402.
15.  خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌در دیدار با اقشار مختلف ‌بانوان، 27/9/1403.
16.  خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات ‌‌در دیدار با ‌‌زنان ‌و ‌دختران، 12/09/1404.
17.  پلویی،رقیه (1383). «مطالعه‌تطبیقی‌حقوق ‌زن ‌در ‌مسائل ‌خانواده ‌در ‌قوانین ‌ایران ‌و ‌فرانسه». دانشگاه‌ آزاد اسلامی ‌تهران. (23): 54-40.
18.  پورسعید، رامین و رفیعى‌نائینى، فرشید (1401). «جایگاه ‌حقوق ‌شهروندى‌ در نظام ‌مردم‌سالارى ‌دینى ‌در نظریه‌ مقاصدالشریعه».‌ رهیافت ‌انقلاب ‌اسلامى. (59): 48-25.
19.  تاج‌مزینانی، ‌علی‌اکبر و یاسری،‌ زینب (1392). «بررسی ‌سیاست‌گذاری ‌اشتغال‌ زنان‌ در‌ جمهوری‌ اسلامی‌». مطالعات‌ راهبردی ‌زنان. (59): 38-15.
20. تانگ، رزمارى (1396). درآمدى‌ جامع ‌بر نظریه‌هاى‌ فمینیستی. ترجمه: منیژه ‌‌نجم‌عراقى. تهران: نشرنی.
21.  حرعاملی، محمد (1412ق). وسائل‌الشیعه. جلد دوازدهم. قم : مؤسسه آل‌البیت (ع).
22. خمینى، روح‌الله (1368). صحیفه ‌نور. جلد اول. تهران: دفتر نشر آثار امام ‌خمینی (ره).
23. رنجبریان، رسول (1390). «زنان ‌و مشارکت ‌اجتماعى ‌و ‌کارآفرینى». کار ‌و جامعه. (132): 92-84.
24. زعفرانچى، لیلا (1388). تأثیر اشتغال ‌زنان ‌بر ‌خانواده. تهران: مرکز ‌امور زنان و خانواده‌.
25. سلیمى،ناهید (1402). «الگوى ‌مفهومى ‌مشارکت ‌بدنه ‌‌اجتماعى‌ ‌زنان‌». زن‌ در توسعه ‌و سیاست. (80): 516-483.
26. شـریعتی، علی (1389). انتظار عصر حـاضر از زن‌ مسلمان. تهران‌: نشر چاپخش  .
27. مفید، محمدبن‌نعمان (1410ق). المقنعه ‌فی‌الاصول‌ و ‌الفروع. بیروت: مؤسسه‌ فقه‌الشیعه.
28. صلواتى،مینا (1390). مقایسه‌ مردم‌سالارى‌ ‌دینى ‌و ‌لیبرال ‌دموکراسى، جلد اول. مازندران: دانشگاه‌ مازندران.
29. طباطبایی، محمدحسین (1364). المیزان ‌فی ‌تفسیر القرآن. جلد چهاردهم و بیستم. قم: نشر اسماعیلیان.
30. طبرسی، فضل‌ بن‌حسن (1379). مجمع‌البیان ‌لعلوم‌القرآن. جلد دهم. بیروت: داراحیاء ‌التراث ‌العربی.
31.  عبداللهى، محمد (1387). زنان ‌در عرصه ‌عمومی. جلد اول. بى‌جا: نشر جامعه‌شناسان.
32. قرائتی،محسن (1376). تفسیر نور. جلد بیست و هشت، تهران: نشر ‌راه ‌حق.
33. قمی، علی‌بن‌ابراهیم (1404ق). تفسیرالقمی. جلد دوم. مصحح: طیب‌ موسوی‌جزایری. قم: دارالکتاب.
34. قیصری، نورالله (1398). «مشارکت ‌اجتماعی؛ معناکاوی ‌یک ‌مفهوم ‌راهبردی». مطالعات ‌راهبردی ناجا، (11): 31-59.
35. کلینی، محمد (1407ق). الکافی. جلد دو و پنج. تهران: دارالکتب‌الاسلامیه.
36. مجلسی،محمدباقر (1403ق). بحارالانوار. جلد شانزده و صد و سه. بیروت: داراحیاالتراث‌العربی.
37.  مکارم‌شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. جلد سوم. تهران: دارالکتب‌اسلامیه.
38. مشیرزاده،حمیرا (1389). از جنبش‌ تا نظریه ‌اجتماعى. جلد پنجم. تهران: نشر شیرازه.
39. مهاجرنیا، محسن (1389). اندیشه ‌سیاسى ‌‌رهبرى. جلد اول. قم: پژوهشگاه ‌علوم ‌‌فرهنگ ‌اسلامی.
40. نرسیانس، امیلیا (1383). مردم‌شناسى‌ جنسیت. جلد دوم. ترجمه: بهمن ‌نوروززاده. تهران: نشر افکار.
41. www.wipo.int