ملاک حد ترخص از دیدگاه حضرت آیت‌اللّه‌العظمی خامنه‌ای مدظله‌العالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته سطح چهار حوزه و استاد حوزه علمیه

چکیده

یکی از مسائل مبتلا به مکلفین، به‌خصوص در عصر حاضر که مسافرت‌های بسیاری رخ می‌دهد، مسئلۀ تعیین ملاک حد ترخص است. به‌طور مشهور در کلمات دو ملاک برای حد ترخص ذکر شده که از برگرفته از روایات می‌باشد. این دو ملاک در کلام فقها عبارت‌اند از خفاء اذان و خفاء جدران. برخی فقها قائل‌اند به اینکه با تحقق هر دو ملاک، حد ترخص تعیین می‌شود و برخی دیگر قائل کفایت تحقق یکی از دو ملاک در تعیین حد ترخص هستند. از نظر بیشتر فقها، این مسئله که آیا تحقق هر دو ملاک لازم است یا تحقق یکی از دو ملاک کافی می‌باشد، منوط است به تعیین‌تکلیف مسئلۀ اصولی تعدد شرط و وحدت جزاء. در این مسئلۀ اصولی بحث می‌شود که نتیجۀ جمع دلالی و ظهور دو روایت با جزای واحد که هر کدام شرطی متفاوت با دیگری دارند، چیست؟ برخی قائل به این هستند ظهور مجموع دو روایت عبارت است از لزوم تحقق هر دو شرط، و برخی قائل‌اند به اینکه ظهور مجموع دو روایت عبارت می‌باشد از کفایت لزوم تحقق یکی از دو شرط به‌نحو مانعه‌الخلو. از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، اساساً مسئلۀ حد ترخص از مصادیق تعدد شرط و وحدت جزا نیست؛ چراکه نخست دو ملاک ذکر شده از سنخ شرط نیستند و موضوعیت ندارند و دوماً ملاک خفاء جدران اساساً در روایات به‌عنوان علامت حد ترخص معرفی نشده است که تفصیل این موارد در این مقاله بررسی خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


  • فارسی

    • آخوندخراسانی، محمدکاظم. (1409). «کفایه الاصول». قم: موسسة آل البیت علیهم السلام.
    • ابن‌منظور، ابوالفضل و جمال‌الدین، محمد بن مکرم.‌ (1414). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر‌.
    • اردبیلی (محقق اردبیلی)، محمد بن علی. (1403). جامع الرواة وازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد. بیروت: دارالاضواء.
    • اصفهانی (مجلسی اول)، محمدتقی. (1406). روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور
    • اصفهانی (مجلسی دوم)، محمد باقر بن محمد تقی. (1406). ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب الاخبار. قم: انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی ره
    • اصفهانی، محمد حسین. (1409). «صلاه المسافر». قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • بحرانی، یوسف. (1405). «الحدائق الناضره». قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    • برقی، احمد بن محمد. (1371). «المحاسن». قم: دار الکتب الإسلامیة.
    • جوهری، اسماعیل. (بی‌تا). «الصحاح». بیروت: دار العلم للملائین.
    • حرعاملی، محمد بن الحسن‌. (1409). «وسائل الشیعه». قم: موسسه آل البیت.
    • حلی، حسن بن یوسف. (1413). «مختلف الشیعه فی احکام الشریعه». قم: دفتر انتشارات اسلامى.
    • حلی، (محقق حلی)، نجم الدین جعفر بن حسن. (1408). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان
    • حلی، (محقق حلی)، نجم الدین جعفر بن حسن. (1407). المعتبر فی شرح المختصر. قم: مؤسسۀ سیدالشهداء (ع).
    • حلی، (ابن ادریس)، محمد بن منصور بن احمد. (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • حلی (ابن داود)، تقی الدین حسن بن علی بن داود. (1342). کتاب الرجال (ابن داود)، تهران: دانشگاه تهران.
    • خمینی، سید روح‌الله. (1424). توضیح المسائل (محشّی). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • خوئی، ابوالقاسم. (1413). « معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة ». بی جا: بی نا.
    • خوئی، ابوالقاسم. (1410). منهاج الصالحین. قم: مدینة العلم.
    • سبزواری، محمدباقر. (1247). «ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد». قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.
    • سیستانی، سیدعلی. (1415). منهاج الصالحین. قم: مکتب آیت الله سیستانی.
    • طباطبایی، علی بن محمد. (1418). «ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل». قم: مؤسسه آل‌لبیت (ع).
    • طباطبایی‌یزدی، سیدمحمدکاظم. (1419). العروة الوثقی فی ما تعم به البلوی (المحشّی). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • طباطبایی‌یزدی، سیدمحمدکاظم. (1409). العروة الوثقی فی ما تعم له البلوی. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
    • طریحی، فخرالدین. (1416). مجمع البحرین. تهران: کتابفروشی مرتضوی.
    • طوسی، محمد بن الحسن. (1407). تهذیب الاحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • طوسی، محمد بن الحسن. (1407). المشیخه (تهذیب الاحکام). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • طوسی، محمد بن الحسن. (1407). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
    • طوسی، محمد بن الحسن. (1373). رجال الطوسی. قم: مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • طوسی، محمد بن الحسن. (بی‌تا). الفهرست. نجف: المکتبة الرضویة.
    • عاملی، محمد بن علی، (1411). مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام. بیروت: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
    • عاملی، (شهید اول)، محمد بن مکی. (1419). ذکری الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت (ع).
    • عاملی، (شهیدثانی)، زین الدین بن علی. (1408). الرعایة فی علم الدرایة. ج 1. قم: کتابخانۀ آیت الله مرعشی نجفی
    • عاملی، (شهیدثانی)، زین الدین بن علی. (1402). روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    • عاملی، (شهیدثانی)، زین الدین بن علی. (1413). مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.
    • عاملی کرکی، (محقق ثانی)، علی بن الحسین. (1409). رسائل المحقق الکرکی. قم: کتابخانۀ آیت الله مرعشی نجفی.
    • عکبری، محمد بن محمد بن نعمان، (شیخ مفید). (1413). المقنعة. قم: کنگره جهانی هزارۀ شیخ (ره)
    • فیض کاشانی، محمدمحسن. (1429). معتصم الشیعه. تهران: مدرسه عالى شهید مطهرى.
    • فیومی، احمد بن محمد. (بی تا)،.المصباح المنیر. قم: مؤسسه دار الهجره.
    • قمی، (شیخ صدوق)، محمد بن علی بن بابویه. (1415). المقنع. قم: مؤسسۀ امام هادی علیه السلام
    • قمی، (شیخ صدوق)، محمد بن علی بن بابویه. (1413). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • کشی، محمد بن عمر. (1404). اختیار معرفة الرجال. قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
    • کلینی، محمد بن یعقوب. (1407). کافی. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
    • محمود، عبدالرحمن، بی‌تا، معجم المصطلحات و الافاظ الفقهیه. بی‌جا، بی‌نا.
    • مصطفوی، حسن. (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • نجاشی، احمد بن علی. (1365). رجال النجاشی. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة . قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
    • نجفى، محمد حسن. (1404). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.