مفهوم‌شناسی «مهندسی تلاوت» در اندیشۀ آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی. تهران. ایران

چکیده

«مهندسی تلاوت»، کلیدواژه‌ای است که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در آغازین روز از ماه مبارک رمضان 1401 و در محفل اُنس با قرآن کریم، قاریان قرآن را به آن توصیه فرمودند. این مقاله، با هدف تبیین مفهوم «مهندسی تلاوت» از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، با استفاده از روش «تحلیل مضمون»، ابتدا با مطالعۀ دقیق بیانات ایشان در 70 دیدار قرآنی در طی سال‌های 1368 تا 1401، مضامین مرتبط با تلاوت قرآن را استخراج و دسته‌بندی کرده است که نتایج حاصله نشان می‌دهد از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، تلاوت قرآن دارای دو دسته آداب باطنی و آداب ظاهری می‌باشد؛ آداب باطنی شامل: خودتأثیری پیشین قاری از مضامین آیات؛ و آداب ظاهری نیز شامل: 1) انتخاب مواضع مناسب برای وقف و ابتدا، 2) تکیه بر روی برخی کلمات و عبارات و تکرار آن‌ها و 3) رعایت موازین صوت و لحن است؛ که رعایت مجموع این آداب منجربه: 1) متوجه کردن عموم مردم به قرآن، 2) القای صحیح معانی بر شنوندگان و 3) رشد معنوی، فکری و عملی فرد و جامعه می‌شود. از این میان، به‌نظر می‌رسد کاربست تعبیر «مهندسی تلاوت» در بیان آیت‌الله خامنه‌ای ناظر به آداب ظاهری تلاوت قرآن است که در این مقاله تبیین خواهند شد.

کلیدواژه‌ها


  • فارسی

    • قرآن کریم.
    • ابن­جزری، محمد بن محمد (بی‌تا)، النشر فی القراءات العشر، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    • بحراوی، سید (1996م)، الایقاع فی شعر السیاب، قاهرة: دار نوارة للترجمة و النشر.
    • جوادی آملی، عبدالله (1381)، تفسیر تسنیم، قم: اسراء.
    • خامنه­ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 22/1/1370.
    • ـــــــــــــــــــــ ، بیانات در مراسم تودیع قاریان قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 6/2/1370.
    • ـــــــــــــــــ ، بیانات در جلسه اختتامیه مسابقات قرائت قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 5/11/1371.
    • ـــــــــــــــــ ، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 17/12/1371.
    • ـــــــــــــــــ ، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 6/8/1382.
    • ــــــــــــــــــ ، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 26/6/1383.
    • ـــــــــــــــــــ ، بیانات در دیدار جمعی از قاریان قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 25/7/1383.
    • ــــــــــــــــــ ، بیانات‌ در دیدار قاریان قرآن کریم‌، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 14/7/1384.
    • ــــــــــــ، بیانات در دیدار قاریان، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 22/6/1386.
    • ـــــــــــ، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در مسابقات بین‌المللی قرآن کریم، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 4/4/1391.
    • ــــــــــــ ، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در مسابقات بین‌المللی قرآن کریم، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 18/3/1392.
    • ــــــــــــــــــــ ، بیانات در دیدار رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 14/6/1392.
    • ــــــــــــــ ، بیانات در محفل انس با قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 28/3/1394.
    • ــــــــــ ، بیانات در محفل انس با قرآن کریم، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 18/3/1395.
    • ـــــــــــــ ، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در مسابقات بین‌المللی قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 26/1/1398.
    • ـــــــــــــــــــ ، بیانات در محفل انس با قرآن، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) به آدرس: Khamenei.ir، 14/1/1401.
    • دغاغله، مهدی (1393)، «جایگاه شاخص­های هنری (صوت و لحن) در تلاوت استادانه»، مجموعه مقالات و سخنرانی­های دهمین نشست تخصصی اساتید، قاریان و حافظان ممتاز قرآن کریم با عنوان ویژگی­های تلاوت استادانه، تهران: مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران.
    • زرنوشه فراهانی، حسن (1401)، الگوی انس با قرآن بر مبنای رویکرد تمدنی نظام جمهوری اسلامی ایران، قم: ارباب اندیشه.
    • زرنوشه فراهانی، حسن؛ علیپور، میثم (1400)، «الگوی انس با قرآن مبتنی بر اندیشۀ آیت­الله خامنه­ای»، دو فصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی، شماره شانزدهم، ص157-189.
    • ستوده­نیا، محمدرضا (1391)، دانش تجوید سطح 2، قم: نسیم حیات.
    • شاه­میوه اصفهانی، غلامرضا (1389)، معماری تلاوت، تهران: انتشارات تلاوت.
    • عترت دوست، محمد؛ نصیری، امید؛ غیاثی، هادی (1398)، «شبکۀ مضامین عوامل ایجاد فقر در جامعۀ اسلامی از منظر آیات قرآن و احادیث اهل‌بیت (علیهم السلام)»، دوفصلنامۀ علمی مطالعات قرآن و حدیث، سال13، شمارۀ 28، ص159-187.
    • عکاشة، محمود (2011م)، التحلیل اللغوی فی ضوء علم الدلالة، قاهرة: دار النشر للجامعات، 2011م.
    • مهدی، صالح (بی‌تا)، مقامات الموسیقی العربیة، تونس: نشر المعهد الرشیدی للموسیقی التونسیة.
    • میمونی، عبدالله علی (1423ق)، فضل علم الوقف و الإبتداء و حکم الوقف علی رؤوس الآیات، ریاض: دار القاسم للنشر و التوزیع.
    • Attride- Stirling,J (2001), “Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Reasearch”, Qualitative Reasearch, Vol.1, No.3, p.385-405.
    • Braun, V. & Clarke, V (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, p. 77-101.
    • Given L.M (2008), “the sage encyclopedia of qualitative Methods”. Vol. 1-2 California: sage