چالش‌های تربیت تفکر فلسفی و حکمی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حکمت و معارف سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش

چکیده

با اینکه آموزش فلسفه و حکمت در کشور ما سابقه‌ای بس طولانی و درخشان دارد و از پشتوانه‌ای قوی و ذخایری بی‌بدیل بهره‌مند است، اما به‌دلایلی چند، این آموزش روزآمد نشده و در پاسخ‌گویی به مسأله‌های جدید، پیشرفت چندانی نداشته است. در این مقاله سعی بر این است که چالش‌های پیش‌روی آموزش فلسفه در ایران مورد بررسی قرار گیرد و ارزیابی و تحلیل شود. در این بررسی شش چالش مهم انتخاب شده و به نقد و بررسی آن اقدام گردیده است. برخی از این چالش‌ها برخاسته از مواجهۀ فرهنگ و اندیشه‌های تمدن اسلامی با فرهنگ و تمدن جدید و قرار گرفتن در برابر پرسش‌های نو می‌باشد. حتی تلقی جدید از فلسفه نیز خود از چالش‌های آموزش فلسفه در ایران و عموم کشورهای اسلامی است. علاوه‌بر این، بخش دیگری از چالش‌ها برخاسته از گفت‌وگوهای درون‌فرهنگی و اختلاف بر سر جایگاه فلسفه در معارف اسلامی می‌باشد. این اختلاف وقتی برجسته می‌شود که ما می‌خواهیم در آموزش مدرن که در آموزش و پرورش رسمی و همگانی رُخ می‌دهد، همۀ نوجوانان و جوانان را ملزم به یادگیری فلسفه کنیم. درحالی‌که برخی جریان‌های فکری اسلامی با این دانش مخالفت سرسختانه دارند و برخی دیگر که موافق با فلسفه‌اند، فلسفه را دانشی تلقی می‌کنند که نمی‌تواند عمومی و همگانی شود. در این مقاله، با پذیرش آموزش همگانی فلسفه، با شرایط خاص خود، پیشنهاداتی برای عبور از این چالش‌ها ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


  • فارسی

    • قرآن کریم.
    • ابن جوزی (1421ق)، تلبیس ابلیس، بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • ابن سینا (1359)، هزاره، مجموعه مقالات، کمیسیون ملی یونسکو.
    • ابن سینا (1359)، هزاره، مجموعه مقالات، کمیسیون ملی یونسکو.
    • ابن سینا (1388)، الاشارات و التنبیهات، حسن ملکشاهی، انتشارات سروش.
    • بیهقی، ظهیر الدین (1365ق)، تاریخ حکماءالاسلام بیهقی، مطبوعات المجمع العلمی العربی، دمشق، ص66.
    • جمعی از نویسندگان (1380)، نگرش‌های نوین در فلسفه، چاپ دوم، طه.
    • جوادی آملی، عبدالله (1398)، منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی، چاپ دوازدهم، انتشارات اسراء.
    • حسن ملکی (1380)، برنامه درسی پرورش تفکر، انجمن اولیاء و مربیان.
    • خامنه‌ای، سیدعلی، مجموعه بیانات و مکتوبات
    • راسل، برتراند (1912م)، مسائل فلسفه، منوچهر بزرگمهر، انتشارات خوارزمی.
    • سعید ناجی (1389)، کندوکاو فلسفی برای کودکان و نوجوانان، پژوهشگاه علوم انسانی.
    • غلامحسین ابراهیمی دینانی (1376)، ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، جلد اول و دوم، انتشارات طرح نو.
    • ماتئو لیپمن و همکاران (1399)، کودکان و مهارت تفکر، چاپ دوم، انتشارات پارسیک.
    • مرتضی مطهری (1395)، مجموعه آثار، جلد سوم و بیست‌ودوم، چاپ بیستم، انتشارات صدرا.
    • مرتضی مطهری (1381)، تعلیم و تربیت در اسلام، چاپ سی‌وهفتم، انتشارات صدرا.
    • یحیی قائدی (1382)، نقد و بررسی مبانی، دیدگاه­ها و روش آموزش فلسفه به کودکان، رساله دکتری، دانشگاه تربیت معلم