پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

بازشناسی و تبیین پیش‌انگاره‌های تفسیری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) در تحقق عدالت اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته سطح4 حوزه علمیه رفیعه المصطفی تهران، رشته تفسیر تطبیقی
چکیده
شعار اسلام اجرای عدالت در جامعه است. از آرمان‌ها و اهداف انبیاء الهی تحقق عدالت بوده است. عدل به‌عنوان یکی از پایه‌های ایمان، به حدّ وسط و میانه هر چیز گفته می‌شود، به‌گونه‌ای که هر چیز در جای خود قرار گیرد و دچار افراط و تفریط نگردد. خطّ اسلام، حدّ متوسط است، نه افراط و سخت‌گیری‌های کلیسایی را دارد و نه ولنگاری‌های جوامع غربی را می‌پذیرد، بلکه رکن اصلی دعوت به اسلام، عدالت می‌باشد. برای اجرای عدالت، نیاز است، پیش‌انگاره‌های تحقق آن، بازشناسی شود.  آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جهان اسلام و فعّال سیاسی عصر حاضر در اندیشه‌های اجتماعی خویش در تفسیر آیات پیرامون عدالت اجتماعی به این مهم اهتمام ورزیده است. مقاله حاضر با روش تحلیلی – توصیفی در سه عرصه، به چند پیش‌انگاره دست یافت.
الف- جایگاه عدالت اجتماعی. ب- شروط تحقق عدالت اجتماعی. ج- اهداف و آرمان‌های تحقق عدالت اجتماعی.
یافته‌های پژوهش حاضر، برتری عدالت در مناسبات اجتماعی نسبت به عدالت فردی در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای است که تحقق آن سبب دعوت ملّت‌های جهان به اسلام می‌شود و عدالت در دفاع از مظلوم با اقتدار مسلمانان در صحنه بین‌المللی و خداترسی کارگزاران حکومتی به‌دست می‌آید. همچنین هدف رسیدن به حیات طیّبه، نفی تبعیض، شکست دادن کانون‌های ستمگری، برخورداری استعدادهای مختلف از مزایای جامعه و پیشگیری از جرم از نتایج بررسی اندیشه‌های تفسیری آیت‌الله خامنه‌ای است.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم
  2. ابن أبی جمهور، محمد بن زین الدین ‏(1405)، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم: دار سید الشهداء للنشر.
  3. ابن بابویه، محمد بن على (1395)،‏ کمال الدین و تمام النعمة، تهران: اسلامیه.
  4. ابن درید، محمد بن حسن (1988)،‏ جمهرة اللغة، بیروت‏: دار العلم للملایین.
  5. امین، نصرت‏بیگم (بی‌تا)‏، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، بی جا.
  6. بستانى، فواد افرام ‏(1375‏)، فرهنگ ابجدى‏، تهران: اسلامی.
  7. بیات، عبدالرسول(1381)، فرهنگ واژه‏ها، قم: مؤسسة اندیشه و فرهنگ دینى.
  8. جوهرى، اسماعیل بن حماد(1376)، الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت‏: دار العلم للملایین‏
  9. حسین یوسف، موسی ‏(1410)، الإفصاح فى فقه اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  10. حسینى همدانى، محمد (1404)، انوار درخشان در تفسیر قرآن، ‏تهران: لطفی.
  11. خطیبى کوشکک، محمد (1386)، فرهنگ شیعه(کلام)، قم: زمزم هدایت
  12. خوانسارى، محمد (1376)، فرهنگ اصطلاحات منطقى به انضمام واژه نامه فرانسه و انگلیسى‏، تهران: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى‏.
  13. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
  14. راولز، جان (1383)، عدالت به مثابه انصاف: یک بازگویی، ترجمه عرفان ثابتی، تهران: ققنوس.
  15. زمخشرى، محمود بن عمر (1386)، مقدمة الأدب، تهران‏: موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران
  16. سجّادی، جعفر (1373)، فرهنگ معارف اسلامى، تهران: کومش.
  17. سجّادی، جعفر (1379)، فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملاصدرا، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان چاپ و انتشارات.
  18. شبر، عبدالله ‏(1242)، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین‏، کویت‏: شرکة مکتبة الالفین.
  19. الصباغ، محمد بن لطفى (1410)، لمحات فی علوم القرآن و اتجاهات التفسیر، بیروت: : المکتب الاسلامى.
  20. صبحی صالح (1370)، فرهنگ نهج البلاغه، مترجم مصطفی رحیمی نیا، تهران: انتشارات اسلامی.
  21. طباطبایی، محمدحسین ‏(1390)، المیزان فی تفسیر القرآن‏، طباطبایى، بیروت‏: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  22. طبرسی، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان، تهران: ناصرخسرو.
  23. طریحی، فخرالدین بن محمد (1375)، مجمع البحرین‏، تهران: مرتضوى‏.
  24. عجم، رفیق ‏(1998)، موسوعة مصطلحات أصول الفقه عند المسلمین‏، لبنان- بیروت‏: مکتبة لبنان ناشرون‏.
  25. عسکرى، حسن بن عبدالله (1400)، الفروق فى اللغة، بیروت: دار الافاق الجدیدة.
  26. عنایت، حمید (1365)، بنیاد فلسفه سیاسی غرب از هراکلیت تا هابز، تهران: نشر دانشگاه تهران.
  27. محمّد بن محمّد غزالى (1412)، إحیاء علوم الدین، ، بیروت: دار الهادى.
  28. فارابی ابونصر محمدبن محمد (1354)، اندیشه‌های اهل مدینه فاضله آراء اهل المدینه الفاضله، ترجمه و شرح از جعفر سجادی ، تهران شورای‌عالی فرهنگ و هنر مرکز مطالعات و هماهنگی فرهنگی.
  29. فضل الله، محمد حسین (1419)، من وحی القرآن، بیروت دار الملاک.
  30. قرشى بنابى، على‏اکبر (1375)، تفسیر احسن الحدیث، تهران: بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر.
  31. قرشى، على اکبر(1371‏)، قاموس قرآن‏، تهران: دار الکتب الاسلامیّه.
  32. کبیر مدنی شیرازی، سید على خان بن احمد (1409)، ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیّد الساجدین، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  33. کرمی، محمد (1402)، التفسیر لکتاب الله المنیر، قم: علمیه( چاپخانه).
  34. مجددى برکتى، محمد عمیم الاحسان ‏(2009)، التعریفات الفقهیة، لبنان- بیروت‏: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
  35. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى ‏(1403)، بحار الأنوار( ط- بیروت)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  36. مدنى، على خان بن احمد (1384)، الطراز الأول والکناز لما علیه من لغة العرب المعول‏، مشهد مقدس‏: موسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
  37. مطهری، مرتضی (1420)، بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی، تهران: حکمت.
  38. مغنیه، محمدجواد (1424)، التفسیر الکاشف، قم: دار الکتاب الإسلامی‏.  
  39. مکارم شیرازی، ناصر (1386)، پیام قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  40. ایازی، محمدعلی (1388)، تفسیر قرآن مجید(برگرفته از آثار امام خمینی ره)، تهران: نشر عروج.
  41. ایازی، محمدعلی (1373)، المفسرون حیاتهم و منهجهم، تهران: وزارت ارشاد.

سایت:

Khamenei.ir (بیانات)