پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

بررسی مقایسه‌ای کتاب «صلح امام حسن علیه‌السلام؛ پرشکوه ترین نرمش قهرمانانه» و کتاب «الامام الحسن علیه‌السلام فی مواجهة الانشقاق الاموی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مرتضی میرکو
طلبه سطح 4 حوزه علمیه، کارشناسی ارشد تاریخ اسلام دانشگاه خوارزمی
10.22034/rjfis.2023.196559
چکیده
صلح امام مجتبی علیه‌السلام با معاویه، یکی از حساس‌ترین نقاط عطف سده نخست تاریخ اسلام است. واقعه‌ای که اثرات بسیاری را در مسائل خرد و کلان دنیای اسلام گذاشت و به‌نوعی ریل‌گذاری اسلام و اهداف امت اسلام را به‌کلی تغییر داد. بنابراین، بیش‌تر مورخان و تاریخ‌پژوهان، از صدر اسلام تاکنون، با تمام افکار و حتی ادیان مختلف، در این‌باره اظهارنظر کرده‌اند و تحلیل خویش را ارئه داده‌اند. اما به‌خاطر دروغ‌پردازی‌های جاعلان حدیث و تاریخ که در بُرهه‌های مختلف، شایعات بسیاری را در منابع اسلام وارد کرده بودند، می‌توان ادعا کرد که بیش‌تر تحلیل‌ها، دروغ و غیرمنصفانه است.
حال ما تلاش نموده‌ایم دو تحلیلی که بیش از سایر تحلیل‌ها به واقع نزدیک‌تر است را مطرح و نقاط ضعف و قوت این دو نظر را بررسی کنیم. با بررسی دو کتاب «صلح امام حسن علیه‌السلام پُرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانه» و نیز کتاب «الامام الحسن علیه‌السلام، فی مواجهة الانشقاق الاموی»، دریافتیم که نظر سید سامی البدری، بیش از نظر شیخ راضی آل یاسین، عاری از روایات جعلی جاعلان حدیث است.
به‌صورت کلی می‌توان گفت، شیخ راضی آل یاسین، ثمره صلح امام حسن علیه‌السلام را در رسوایی معاویه و تفکر اموی می‌دانست و سید سامی البدری، ثمره صلح را در رفع انشقاق اموی می‌داند. حال در این مقاله به‌صورت مفصل به‌شرح و نقد این دو نظریه می‌پردازیم.
کلیدواژه‌ها
امام حسن علیه‌السلام
سیره امام علی علیه‌السلام
آیت‌الله خامنه‌ای
صلح
معاویه
دفع انشقاق اموی
جاعلان حدیث
  1. ابن طیفور، احمد بن طاهر (1328ق)، بلاغات النساء، تصحیح: احمد الافی، قاهرة: مطبعة مدرسة والدة عباس الاول.
  2. اصفهانی، ابوالفرج (1419ق)، مقاتل الطالبیین، تحقیق: احمد صقر، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
  3. ابن اثیر، عز الدین ابو الحسن (1385ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دارالصادر.
  4. ابن سعد، محمد (1410ق)، طبقات الکبری، تحقیق: عطا محمد عبدالقادر، بیروت.
  5. ابن سعد، محمد (1414ق)، الطبقات الکبری، الطبقة الخامسة من الصحابة، تحقیق: محمد بن صامل السلمی، طائف، مکتبة الصدیق.
  6. اندلسی، ابن عبد البر (1412ق)، الاستیعاب، تحقیق: علی محمد بجاوی، بیروت: دار الجبل.
  7. اندلسی، ابن عبد ربه (1404ق)، عقد الفرید، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  8. ابن عساکر، علی بن حسن (1415ق)، تاریخ مدینة دمشق، بیروت: دار الفکر.
  9. اصفهانی، ابو نعیم (بی‌تا)، حلیة الاولیاء و طبقات الاصفیاء، قاهره: دار ام‌القری.
  10. ابن ابی الحدید، عبد الحمید (1404ق)، شرح نهج البلاغه، تحقیق: ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیةالله المرعشی.
  11. بحرانی، سید هاشم (1411ق)، حلیة الابرار فی احوال محمد و آله الاطهار علیهم‌السلام، قم: مؤسسة المعارف.
  12. بخاری، محمد بن اسماعیل (1422ق)، صحیح البخاری، تحقیق: محمد زهیر بن ناصر الناصر، دارطوق النجاة.
  13. بلاذری، احمد بن یحیی (1959م)، انساب الاشراف، بیروت: دارالفکر.
  14. بلاذری، احمد بن یحیی (1988م)، فتوح البلدان، بیروت: دار و کتبة الهلال.
  15. ثقفی کوفی، ابراهیم بن محمد (1353)، الغارات، تحقیق: جلال الدین حسینی ارموی، تهران: انجمن آثار ملی.
  16. خامنه ای ، علی (1396)، رهبر جمهوری اسلامی ایران، دو امام مجاهد، انتشارات انقلاب اسلامی.
  17. ذهبی، شمس الدین (1405ق)، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت: دارالمعرفة.
  18. راضی آل یاسین (1398)، صلح امام حسن پُرشکوه ترین نرمش قهرمانانه، ترجمه سیدعلی خامنه ای.
  19. عسقلانی، ابن حجر (1415ق)، الاصابه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  20. عسقلانی، ابن حجر (1379)، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، بیروت: دارالمعرفة.
  21. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران: دارالکتب العلمیه.
  22. قمی، علی بن ابراهیم (1404ق)، تفسیر القمی (منسوب به ایشان)، قم: دارالکتب.
  23. صدوق، محمد بن علی بابویه (1385)، علل الشرایع، قم: کتاب فروشی داوری.
  24. صنعانی، عبد الرزاق (1403ق)، مصنف، تحقیق: حبیب الرحمن الاعظمی، بیروت: المکتب الاسلامی.
  25. ضبی، العباس بن بکار (1403ق)، اخبار الوافدات من النساء علی معاویة بن ابی سفیان، تحقیق: سینة الشهابی، بیروت: مؤسسة الرسالة.
  26. طبرانی، سلیمان بن احمد (1415ق)، معجم الکبیر، بی جا.
  27. طبرسی، فضل بن حسن (1417ق)، اعلام الوری، قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
  28. طبری آملی کبیر (1415ق)، المسترشد فی امامة علی بن ابی طالب علیه‌السلام، تحقیق: احمد محمودی، قم: کوشانپور.
  29. طبری، محمد بن جریر (1420ق)، جامع البیان فی تأویل القرآن، تحقیق: احمد محمد شاکر، مؤسسة الرسالة.
  30. طبری، محمد بن جریر (1387ق)، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق: ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار الصادر.
  31. مالک بن انس (1412ق)، الموطأ، تحقیق: بشار عواد معروف، مؤسسة الرسالة.
  32. مفید، محمد بن نعمان (1413ق)، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
  33. مقدسی، مطهر بن طاهر (بی‌تا)، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة.
  34. مسعودی، علی بن حسین (1409ق)، مروج الذهب، تحقیق: اسعد داغر، قم: دار الهجرة.
  35. نسائی، احمد بن شعیب (1406ق)، سنن نسائی، تحقیق: عبد الفتاح ابوغده، حلب.
پژوه نامه فقه و علوم اسلامی
دوره 2، شماره 5 - شماره پیاپی 5
تابستان 1402
صفحه 113-150