پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

تحلیل مفهوم «تقوا» در اندیشه‌ حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) و نقد ترجمه‌های معاصر قرآن کریم از آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن فریادرس 1
زهرا عبادی 2
رضا امانی 3
علی حاجی خانی 4
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه آیت‌الله العظمی بروجردی (ره)
2 استاد مدعو دانشگاه علوم معارف قرآن کریم، کرمانشاه.
3 دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران.
4 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس.
10.22034/rjfis.2024.471306.1071
چکیده
یکی از دستاوردهای علمی قرآنی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، گسترش و عمق‌یابی ترجمه‌های قرآن کریم است. گرچه این نهضت بزرگ با تدقیق و توجهات ظریف از سوی مترجمان در سبک‌های مختلف ترجمه همراه بوده، اما گاهی نیز دچار ضعف‌هایی شده‌اند. ازجمله این نقاط ضعف را می‌توان در برگردان برخی واژگان کلیدی همچون «تقوا» و دیگر مشتقات آن مشاهده کرد. پژوهش حاضر نیز با هدف دست‌یابی به‌معنایی صحیح و کامل این واژه و با ابزار کتابخانه‌ای و روش توصیفی - تحلیلی در ارزیابی داده‌ها، به تحلیل مفهوم و معادل واژه‌ «تقوا» در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای پرداخته و سپس با تطبیق آن بر تعدادی از ترجمه‌های فارسی معاصر قرآن (ترجمه‌های مرحوم فولادوند، آیت‌الله مکارم‌شیرازی، مرحوم آیت‌الله مشکینی و دکتر رضایی‌اصفهانی) از این ماده، به ارزیابی آن‌ها اهتمام ورزیده است. برآیند این پژوهش، کشف معنایی برتر نسبت به دیگر معانی متداول برای این واژه می‌باشد؛ امری که چهار مترجم یادشده در بازتاب آن در ترجمه‌ خود، اغلب فاصله قابل‌تأملی داشته‌اند. بااین‌حال آیت‌الله مکارم‌شیرازی در برگردان آن نسبت به دیگر مترجمان در این زمینه عملکرد بهتری داشته‌اند.
کلیدواژه‌ها
ترجمه قرآن
تقوا
آیت‌الله خامنه‌ای
ترجمه‌های فارسی معاصر
  1. قرآن کریم.
  2. آیتی، عبدالمحمّد (1374). ترجمه قرآن. تهران: انتشارات سروش.
  3. ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللّغة (1404ق). محقق: محمّد عبدالسّلام هارون. چاپ اول. قم: مکتب الأعلام الإسلامی.
  4. ابن‌منظور، محمّدبن مکرّم (1414ق). لسان العرب. چاپ سوم. بیروت: دار صادر.
  5. انصاریان، حسین‏ (1383). ترجمه قرآن. چ1. قم: اسوه‏.
  6. ایزوتسو، توشیهیکو (1378). مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآنِ مجید. چاپ اول. مترجم: فریدون بدره­ای. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.
  7. بلاغى، محمدجواد (بی­تا). آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. چاپ اول، قم: وجدانى‏.
  8. پناهیان، علیرضا (1392). شهر خدا (رمضان و رازهای روزه­داری). چاپ هفتم. تهران: مؤسسه­ی عصر بیان معنوی.
  9. تاجدینی، علی (1370). مفتاح نور (شرح اصطلاحات عرفانی امام خمینی (ره). چاپ اول. تهران: انتشارات حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
  10. تهرانی، مجتبی (1395). مجموعه­ی اخلاق ربانی: خوف و رجا. چاپ اول. تهران: مؤسسه­ی فرهنگی پژهشی مصابیح الهدی.
  11. جوادی ‌آملی، عبدالله (1389). تسنیم. محقق: علی اسلامی. چاپ ششم. قم: انتشارات اسراء.
  12. حسینی ‌زبیدی، محمّدمرتضی (1414ق). تاج العروس. چاپ اول. محقق: علی شیری، بیروت: دارالفکر.
  13. خامنه­ای، علی (1392). تفسیر سوره­ی برائت، چاپ اول. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
  14. خامنه­ای، علی (1392). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، چاپ پنجم. تهران: صهبا.
  15. خامنه­ای، علی (1392). مجموعه بیانات رهبر حکیم انقلاب اسلامی در قبل و بعد از انقلاب.
  16. دهخدا، علی اکبر (1377). لغتنامه. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  17. راغب‌ اصفهانی، حسین بن محمّد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. چاپ اول. بیروت: دارالقلم.
  18. رضایی­اصفهانی، محمّدعلی و همکاران (1383). ترجمه قرآن. چاپ اول. قم: مؤسّسة تحقیقاتی فرهنگی دارالذّکر.
  19. سمین، احمد بن یوسف (1414ق). الدّر المصون فى علوم الکتاب المکنون‏. محقق: احمد محمد صیره، چ1. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  20. صفوی، محمدرضا (1388). ترجمه قرآن. چاپ اول. قم: آبنوس.
  21. طباطبائی، محمّدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. قم: انتشارات جامعه مدرّسین حوزه علمیّه.
  22. طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیرالقرآن. چاپ سوم. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
  23. طبری، ابوجعفر (1412ق). جامع البیان فی تفسیرالقرآن. چاپ اول. بیروت: دارالمعرفة.
  24. طریحی، فخرالدّین (1375). مجمع البحرین. چاپ سوم. محقق: احمد حسینی ‌اشکوری. تهران: مرتضوی.
  25. طوسی، محمّد (بی‌تا). التّبیان فی تفسیر القرآن. محقق: احمد قصیر عاملی. چاپ اول. بیروت: دار إحیاء التّراث العربی.
  26. عمید، حسن (1389). فرهنگ فارسی. تهران: راه رشد.
  27. فخررازی، ابوعبدالله (1420ق). مفاتیح الغیب. چاپ سوم. بیروت: دار إحیاء التّراث العربی.
  28. فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق). کتاب العین. چاپ دوم. قم: نشر هجرت.
  29. فضل‌الله، محمّدحسین (1419ق). تفسیر مِن وَحی القرآن. چاپ اول. بیروت: دار الطّباعة والنّشر.
  30. فولادوند، محمّدمهدی (1415ق). ترجمه قرآن. محقق: هیئت علمی دار القرآن الکریم (دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی). چاپ سوم. تهران: دار القرآن الکریم.
  31. فیّومی، احمدبن محمّد (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. چاپ دوم. قم: مؤسّسة دارالهجرة.
  32. مجلسی، محمدباقر ( 1403ق). بحار الأنوار، چاپ دوم. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
  33. مشکینی، علی (1381). ترجمه قرآن. چاپ دوم. قم: الهادی.
  34. مصباح­یزدی، محمدتقی (1391الف). اخلاق در قرآن. محقق و نگارنده: محمدحسین اسکندری. چاپ پنجم. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدس سره).
  35. مصباح­یزدی، محمدتقی (1391الف). انسان‌سازی در قرآن. تنظیم و تدوین: محمود فتحعلی. چاپ سوم. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدس سره).
  36. مصباح­یزدی، محمدتقی (190ب). پند جاوید: شرح وصیت امیرالمؤمنین علی علیه السلام به فرزندش امام حسن مجتبی علیه السلام. نگارنده: علی زینتی. چاپ چهارم. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدس سره).
  37. مصباح­یزدی، محمدتقی (1391ب). ره‌توشه. محقق و نگارنده: کریم سبحانی. چاپ ششم. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدس سره).
  38. مصطفوی، حسن (1368). التّحقیق فی کلمات القرآن الکریم. چاپ اول. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  39. معین، محمد (1386). فرهنگ فارسی. گردآورنده: عزیزالله علی­زاده. چاپ چهارم، تهران: پارس نوین.
  40. مکارم شیرازى، ناصر (1373). ترجمه قرآن، چاپ دوم. قم: دار القرآن الکریم (دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی).
  41. مطهری، مرتضی (1373) ده گفتار. تهران: انتشارات صدر.
  42. مهدوی کنی، صدیقه (1389). ساختار گزاره های اخلاقی قرآن(رویکردی معناشناختی). چ2. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
  43. ناصری، مهدی، قرآن کریم با ترجمه محمد‌ علی رضایی اصفهانی و همکاران، ترجمه معاصر وفادار به زبان فارسی، مجله مطالعات ترجمه­ی قرآن و حدیث، دوره 1، شماره 1، صفحات 177-147.
  44. نهاوندى، محمد (1368). نفحات الرحمن فى تفسیر القرآن.‏ چاپ اول، قم: مؤسسة البعثة.