پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

پژوه نامه فقه و علوم اسلامی

بررسی الگوی وحدت اجتماعی در منظومه فکری حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) براساس روش تحلیل محتوا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار عضو هیأت علمی دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته رشته مدرسی معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/rjfis.2025.522163.1166
چکیده
در عصر حاضر پالایش جوامع بشری از چندگانگی، موردتوجه بسیاری از اندیشوران قرار گرفته و تلاش‌های فراوانی در جست‌وجوی راهبردهای مؤثر برای تحقق وحدت اجتماعی انجام شده است. وحدت به‌عنوان کلیدواژه راهبردی در گفتمان اسلامی، از مباحث محوری در اندیشه سیاسی اسلام محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل محتوا و با استفاده از نرم‌افزار maxqda و با استناد به بیانات آیت‌الله خامنه‌ای به تبیین این مفهوم می‌پردازد. مسأله اصلی پژوهش این است که وحدت اجتماعی در منظومه فکری معظم‌له چگونه ترسیم شده و چگونه می‌تواند به‌عنوان پارادایمی برای نظم‌بخشی به روابط اجتماعی ایفای نقش کند. یافته‌های پژوهش گویای آن است که تحقق الگوی وحدت اجتماعی در جامعه اسلامی مستلزم توجه به مقوله‌های متعددی می‌باشد. ایشان وحدت را یک مسأله‌ استراتژیک خوانده و همواره علما و برجستگان سیاسی و آحاد ملت ایران را به وحدت در ذیل دستورات و آموزه‌های قرآن کریم و محبت به پیامبر اسلام دعوت کرده‌اند و وحدت اسلامی نقش پُررنگی در تقویت یکپارچگی و انسجام امت اسلامی و ایستادگی در برابر نظام سلطه ایفا می‌نماید. نتایج حاصل نشان داد که کُدهای حاصل از تجزیه‌وتحلیل بیانات آیت‌الله خامنه‌ای را می‌توان در مقولهٔ‌های چهارچوب‌های نظری وحدت و مکانیسم‌های عملیاتی وحدت طبقه‌بندی کرد.
کلیدواژه‌ها

1.      اخوت، علی‌اکبری (۱۴۰۲). بایسته‌های اساسی در مسأله وحدت اسلامی از نگاه رهبر معظم انقلاب. قم: بوستان کتاب.
2.     اصفهانی، امیرمحمد محسن لبخندی (۱۴۰۲). صورت‌بندی نظریات توسعه بر مبنای دوگانه وحدت و کثرت فرهنگی و بازخوانی انتقادی آن‌ها از خاستگاه فکری آیت‌الله خامنه‌ای. نشریه دین و سیاست فرهنگی، ۲۱(۲): ۱۴۷ -۱۷۳.
3.     امام خمینی، سید روح‌الله (۱۳۶۱). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
4.     اماندادی، محمد (۱۳۹۲).  وحدت اسلامی و کاهش تعارضات اجتماعی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم‌ انسانی.
5.     باقی نصرآبادی، علی (۱۳۹۰). همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی. مجله حصون، شماره ۶.
6.     برازش، علیرضا (۱۳۹۶). وحدت و همگرایی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای. ناشر: امیرکبیر.
7.     جعفری، محمدتقی (۱۳۸۰). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. تهران: انتشارات اسلامی.
8.     جوادی‌آملی، عبدالله (۱۳۸۲). جامعه و همبستگی اجتماعی در قرآن. قم: انتشارات اسرا.
9.     حسینی، علی (۱۳۹۹). وحدت از دیدگاه قرآن و سنت. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
10.  دوستدار،محمد؛ کامیاب، رضا و کلاکی، فاطمه (۱۴۰۲). همبستگی اجتماعی و وحدت اسلامی. تهران: انتشارات دانشگاه ادیان.
11.   دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷). لغت‌نامه دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
12.  رضایی، مهدی (۱۴۰۳). قرآن و اتحاد اسلامی. مجله علوم‌انسانی اسلامی، ۱۵(۱): ۱۱۲-۱۳۰.
13.  رفیعی، محمدرضا (۱۳۸۷). همبستگی اجتماعی در اسلام. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
14.  ریحانی، حسن (۱۳۹۶). همبستگی اجتماعی و انسجام ملی در قرآن و سنت. قم: انتشارات بوستان کتاب.
15.  زارع‌بیدکی، محمد و میربلوکی، علی (۱۳۹۸). همبستگی اجتماعی و پایداری جامعه اسلامی. فصلنامه مطالعات اسلامی، ۲۵(۳): ۷۵-۹۲.
16.  زیمل، گئوروک (۱۳۸۴). مبانی جامعه‌شناسی. ترجمه منوچهر صبوری. انتشارات علمی.
17.  شیخ‌زاده، محمد (۱۳۹۱). تحلیل مضمون در پژوهش‌های کیفی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
18.  شیخ‌زاده، محمد (۱۳۹۲). روش‌های کیفی در علوم اجتماعی، جلد ۱.تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
19.  شیخ‌زاده، محمد (۱۳۹۹). شبکه مضامین و کاربردهای آن در تحلیل داده‌های کیفی. تهران: انتشارات سمت.
20. صمدی، محمدعلی (۱۳۹۵). وحدت اسلامی: گفتارهایی از رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. ناشر: یا زهرا (س).
21.  طباطبایی، سیدمحمدحسین (۱۳۸۰). المیزان فی تفسیر القرآن. مترجم سید محمدباقر موسوی، جلد ۱۸. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
22. فضل‌الله، سیدمحمدحسین (۱۳۸۶). وحدت اسلامی مبانی و راهکارها. تهران: انتشارات دارالثقلین
23. فضل‌الله، سیدمحمدحسین (۱۳۸۶). من وحی القران. بیروت: انتشارات طبع و نشر.
24.  قیوم زاده محمود (بی‌تا). وجوب وحدت و حرمت تفرقه در جهان اسلام از نظر امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری.
25. حیدری، عباسعلی و کرمزاده، محمد ( ۱۳۹۶). نشریه مطالعات بیداری اسلامی. پیاپی (۱۴): ۱۲۷ -۱۵۱.
26. کاظمی، زهرا (۱۴۰۲). بررسی موانع و عوامل وحدت اسلامی از منظر آیات قرآن کریم. تهران: پژوهشگاه قرآن و حدیث.
27. گیدنز، آنتونی (۱۳۸۳). جامعه‌شناسی (مترجم منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.
28. محمدی، علی (۱۳۹۸). جامعه‌شناسی همبستگی اجتماعی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
29. محمودی، امیرحسین (۱۴۰۱). منشور وحدت: مروری بر دیدگاه‌های رهبر معظم انقلاب درباره وحدت مسلمانان. نشر شهود.
30. مصباح‌یزدی، محمدتقی (۱۳۸۴). اخلاق اجتماعی در اسلام. مؤسسه آموزشی و پژوهش امام خمینی (ره).
31.  مطهری، مرتضی (۱۳۵۷). وحدت اسلامی. تهران: انتشارات صدرا.
32. موسوی، محمد (۱۴۰۳). معناشناسی وحدت در قرآن و بازشناسی ارتباط آن با بیداری اسلامی. تهران: پژوهشگاه علوم‌ انسانی.
33. مهدیان، علی (۱۴۰۲).وحدت و انسجام اسلامی در اندیشه رهبری. تهران: پژوهشگاه علوم‌ انسانی.
34. میرعرب، رضا (۱۳۹۶). وحدت اسلامی در اندیشه امام خمینی (ره). قم: انتشارات بوستان کتاب.
35. نجفی، حسن (۱۴۰۱). محور وحدت در قرآن کریم. تهران: انتشارات سمت.
36. Durkheim, E. (1893). The Division of Labor in Society. Free Press.
37.  Giddens, A. (1984). The Constitution of Society. University of California Press.
38. Parsons, T. (1951). The Social System. Free Press.
39. Putnam, R. (2000). Bowling Alone. Simon & Schuster.
40. Simmel, G. (1950). The Sociology of Georg Simmel. Free Press.
41.  KHAMENEI.IR پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای.