واکاوی کتاب «ثلاث رسائل فی الجهاد»، روش‌شناسی اجتهاد - نواندیشی‌های فقاهتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم

چکیده

«روش‌شناسی اجتهاد»، شناسایی توصیفی یا تحلیلی مراحلِ منضبطِ فرایند استنباط حکم شرعی و «روش اجتهاد»، شیوه‌ای است که در آن، فقیه براساس مبانی پذیرفته شده، استدلالی را سامان می‌دهد و بر پایه آن استنباط می‌کند. روش تجمیع ظنون (روش تحلیلی) و روش صناعت‌محور (روش تطبیقی) دو روش محوری در روش‌های اجتهاد است که مکتب فقهی قم از روش اول و مکتب فقهی نجف از روش دوّم بهره برده و هر روش، دارای مختصات، آثار مترتّب بر روش و گام‌های تولید فتوا است. با بررسی روش اجتهادی دو مکتب فقهی قم و نجف و مقایسه آن با مختصات روش اجتهادی این کتاب، این نتیجه به‌دست آمده است که روش اجتهادی این کتاب، روشی « تحلیلی - تاریخی - واقعی» است که می‌توان آن را، روش اجتهادی جامع‌نگر یا جامعیّت‌محور نامید که جامع بین فقه سنتی (اصالت) و فقه نوین (معاصرت) می‌باشد. به‌نظر می‌رسد روش‌شناسی اجتهاد این کتاب می‌تواند مقدّمه‌ای بر کشف مکتب فقهی مؤلّف ژرف‌اندیش و جامع‌نگر آن باشد. نواندیشی‌های فقاهتی این کتاب که بیشتر در باب «امان» یافت می‌شود، شامل نواندیشی‌های محتوایی، ساختاری و محصول جدید علمی است. 

کلیدواژه‌ها


  • فارسی

    • قرآن کریم
    • اصفهانی، محمد حسین (1374ق). نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، قم، سید الشهداء.
    • ایزدهی، حسین، (مبلغی، احمد؛ علیدوست، ابوالقاسم؛ علوی بروجردی، سید محمد جواد؛ عندلیب همدانی، محمد؛ کاهانی، سید محمد؛ قایینی، محمد مهدی ) (1398). در آمدی بر مکتب فقهی قم و نجف، قم، اشراق حکمت.
    • بدوی، عبدالرحمن، (1374)، مراکز پژوهشی، سازمان‌های فقهی و مجموعه‌های وابسته، مجله فقه اهل بیت (علیهم‌السلام) (فارسی)، مترجم: محمد جواد مهدوی، شماره 4، ص 182ـ174.
    • بروجردی، حسین، (1416ق)، البدر الزاهر فی صلاة الجمعة و المسافر، منتظری، حسین علی، قم: دفتر معظم‌له.
    • بهبهانی، محمد باقر،(1415ق)، الاجتهاد و التقلید (الفوائد الحائریة)، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
    • پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه ای(مدظله): khamenei.ir
    • جعفری، علیرضا، (1398)، بررسی و روش شناسی تحلیلی دو مکتب فقهی قم و نجف، مقطع دکترا، دانشگاه قم.
    • جوهری، اسماعیل بن حماد، (1376)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت، دارالعلم للملایین.
    • خامنه‌ای، علی، (1397)، ثلاث رسائل فی الجهاد: الأمان و الصائبة و المهادنة، طهران، مؤسسة الثورة الإسلامیة.
    • دفتر فرهنگستان علوم اسلامی قم، (1392)، اجتهاد و بررسی روش‌های آن، قم، انتشارات کتاب نشر.
    • شبیری‌زنجانی، موسی، (1419ق)،کتاب نکاح، قم، موسسه پژوهشی رأی پرداز.
    • صانعی دره بیدی، منوچهر؛ صلیبا، جمیل، (1366ش)، تهران، انتشارات حکمت.
    • صدر، محمدباقر (1418ق)، دروس فی علم الأصول، قم، موسسة النشر الإسلامی.
    • ضیائی فر، سعید، (هادوی تهرانی، مهدی)، (1385)، پیش درآمدی بر مکتب شناسی فقهی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    • طریحی، فخر الدین بن محمد، (1375)، مجمع البحرین، تهران، مرتضوی.
    • عابدی، احمد، (1373)، شیوه شیخ در فقاهت، آینه پژوهش، ش27،ص38ـ53.
    • عراقی، ضیاء الدین، (1388)، الإجتهاد و التقلید، قم، نوید اسلام.
    • علیدوست، ابوالقاسم،(1397)، روش‌شناسی صاحب جواهر(ره)، همایش نکوداشت صاحب جواهر(ره)، بازیابی شده از شبکه اجتهاد: ir
    • علیدوست، ابوالقاسم؛ لطفی، محمدجواد (1399)، مقایسه روش اجتهادی صاحب جواهر و محقق خویی، فصلنامه علمی پژهشی جستارهای فقهی و اصولی، ش 19، ص 125ـ151.
    • فیومی، احمد بن محمد (1414ق)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، موسسة دار الهجرة.
    • کعبی، عباس (1398)، روش‌شناسی اجتهاد حضرت آیت الله خامنه ای در کتاب «ثلاث رسائل فی الجهاد» (نشست علمی)، بازیابی شده از : khamenei.ir
    • گلاب بخش، مریم، (1382)، متدولوژی اجتهاد فقهی، مقطع کارشناسی ارشد، بی جا.
    • لجنة الفقه المعاصر (1441ق)، الفائق فی الاصول، قم: مرکز إدارة الحوزات العلمیة.
    • مبلغی، احمد (1390)، روش‌شناسی اجتهاد در اقوال، نشریه فقه، ش68، ص 3ـ 20.
    • مبلغی، احمد (1390)، روش‌شناسی اجتهاد قم و نجف (نشست علمی)، بازیابی شده از: fahim.com
    • مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی (1389)، فرهنگ نامه اصول فقه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    • موسوی خویی، ابوالقاسم (1417ق)، الهدایة فی الاصول، مقرر: حسن صافی اصفهانی، قم، موسسه صاحب الأمر (عج).
    • میرباقری، سید محمد مهدی؛ مرتضوی نژاد، سید مهدی، (1396)، روش شناسی فقه حکومتی، دوفصلنامه علمی ـ تخصصی پژهش نامه میان رشته‌ای فقهی، شماره دوم، ص119ـ 147.
    • نائینی، محمدحسین (1352)، اجود التقریرات، خویی، ابوالقاسم، قم: مطبعة العرفان.
    • نائینی، محمدحسین (1376)، فوائد الأصول، کاظمی، محمدعلی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    • واسطی، عبدالحمید (1395)، بی‌جا، بی‌نا.